1 dr Mateusz PĊkala dr Radosław Zyzik Akademia Ignatianum w Krakowie SPOŁECZNY OBRAZ PRAWA – OPIS OBSZARU BADAē I WYNIKI PILOTAĩU ń. Wstęp Tematem niniejszego artykułu jest popularna kultura prawna społeczeĔstwa polskiego stanowiąca jeden z najwaĪniejszych obszarów badaĔ empirycznych prowadzonych przez przedstawicieli współczesnej socjologii prawa. W pierwszej czĊĞci w sposób ogólny scharakteryzujemy dotychczas stosowane w naszym kraju (od lat 7Ń. XX wieku) podejĞcia badawcze do tej problematyki, wskazując na najistotniejsze wnioski dotyczące diagnozy mechanizmów wpływających na ĞwiadomoĞć prawną jednostek. W drugiej czĊĞci, stanowiącej propozycjĊ rozpoczĊcia dyskusji nad koniecznoĞcią opracowania nowego podejĞcia empirycznego do zarysowanej problematyki, przedstawimy wyniki przeprowadzonych przez nas badaĔ pilotaĪowych dotyczących skojarzeĔ adresatów prawa z terminem „norma prawna” oraz generalnych ocen polskiego systemu prawnego. Co prawda, prezentowane badania stanowiły przedsiĊwziĊcie jedynie przyczynkowe i podejmowane w celach głównie eksploracyjnych, jednak uzyskane wyniki pozwalają przynajmniej czĊĞciowo ustosunkować siĊ do obecnej w literaturze przedmiotu hipotezy o antylegalistycznym charakterze polskiej kultury prawnej. 2. Popularna kultura prawna jako przedmiot badaĔ empirycznych Problematyka wzajemnych relacji zachodzących pomiĊdzy definiowanym sensu largo systemem prawnym a adresatami norm prawnych jest głównym przedmiotem zainteresowania socjologii prawa od samych początków tej dyscypliny. RównieĪ i rozwaĪania nad definicją oraz poszczególnymi elementami kultury prawnej posiadają na gruncie tej nauki bardzo długą tradycjĊ. Nie mamy w tym miejscu moĪliwoĞci dokonania pełnej charakterystyki tego dorobku, ograniczymy siĊ wiĊc do stwierdzenia, Īe współczeĞnie w kontekĞcie miĊdzynarodowym jesteĞmy Ğwiadkami „empiryzacji” wielu nauk społecznych, co dotyczy oczywiĞcie takĪe badaĔ nad społeczną genezą i społecznymi skutkami prawa 1 . Owa tendencja do praktycznego weryfikowania hipotez wynikających z róĪnych podejĞć teoretycznych (przykładanie uwagi raczej do sfery law in action niĪ do sfery law in books) zasługuje na uznanie, a podkreĞlić naleĪy, Īe polska socjologia prawa ma w tym zakresie pewne tradycje, których czĊĞciowy przegląd przedstawiamy poniĪej. Wydaje siĊ, Īe wobec duĪej dynamiki współczesnych systemów społecznych, oraz biorąc pod uwagĊ chociaĪby takie procesy jak jurydyzacja Īycia społecznego, inflacja prawa, rozwój społeczeĔstwa informacyjnego, wzrastające znaczenie populizmu, tzw. mediokracja czy globalizacja, stan badaĔ nad polską kulturą prawną jest wciąĪ niedostateczny i istnieje wyraĨna potrzeba rozpoczĊcia pogłĊbionych studiów nad wieloma nowymi zjawiskami determinującymi skutecznoĞć regulacji 1 Zob. A. PIźNIĄĩźK, Hasło: Metody i techniki badań socjologiczno-prawnych, (w:) Leksykon socjologii prawa, red. A. KOCIOŁźK-PĉKSA, M. STĉPIźē, Warszawa 2Ńń3, s. ń28.