28 http://www.millifolklor.com 1. Girifl Söz konusu mersiyeyi tan›tmaya geçmeden önce Kumuk Türkleri, Kumuk Türkçesi ve Kerbelâ mersiyeleri hakk›n- da k›saca bilgi vermek istiyoruz. 1.1. Kumuk Türkleri ve Kumuk Türkçesi Kumuk Türkleri, bugünkü Rusya Federasyonuna ba¤l› Da¤›stan Özerk Cumhuriyetinde yaflayan bir Türk kav- midir. Kafkaslarda say› bak›m›ndan Azerbaycan Türklerinden sonra ikinci s›rada yer alan Kumuk Türklerinin nü- fusu, 1989 say›m›n›n resmî rakamlar›na göre 282.178; 1992 tahminlerine göre ise toplam 300.000 civar›ndad›r. Bu nüfu- sun 250.000’lik k›sm› Da¤›stan Özerk Cumhuriyeti’nde, geriye kalan 50.000’lik k›sm› ise Çeçen ve Alanya-Osetya Özerk Cumhuriyetlerinde yaflamaktad›r. (Pe- kacar 1997: 2065; Öner 1998: XXVII). Türk lehçelerinin tasnifinde genel- likle K›pçak grubuna dâhil edilen, ancak baz› O¤uz özellikleri de bar›nd›ran Ku- muk Türkçesi, yak›n zamanlara kadar Çeçenlerin, Avarlar›n ve di¤er Kafkas halklar›n›n ortak anlaflma vas›tas› (lin- gua franca) olma özelli¤ini korumufltur. (Pekacar 1997: 2063). Kumuk Türkleri, fiafiî mezhebine KUMUK TÜRKÇES‹YLE YAZILMIfi B‹R KERBEL MERS‹YES‹: “KURßBÜ’L-BELÁ” A Kerbelâ Dirge Written with Kumuk Turkish: “Kurÿbü’l-BelÀ” Hakan AKCA* ÖZET Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da flehit edilmesi, ‹slâm tarihinde son derece önemli bir olayd›r. Bu tarihî olay edebiyat›m›za da yans›m›fl ve Maktel-i Hüseyin, Kerbelâ Mersiyesi diye adland›r›lan yeni bir türün do¤mas›- na yol açm›flt›r. Bu tür mersiyelerde Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da flehit edilifli ve bundan duyulan üzüntü dile getirilir. Kerbelâ mersiyeleri Türk Dünyas›n›n, baflta Türkiye olmak üzere, genifl bir co¤rafyas›nda, hemen her kesimi temsil eden flairler taraf›ndan kaleme al›nm›flt›r. Burada, Kumuk Türkçesiyle yaz›lm›fl Kurûbü’l- Belâ adl› manzum bir Kerbelâ Mersiyesi tan›t›lacakt›r. Kumuk flairi fi›hammat Kad› Baybolato¤lu taraf›n- dan 1918 y›l›nda Arap harfleriyle yaz›lm›fl olan Kurûbü’l-Belâ adl› eser 15 bölümden ve toplam 875 beyitten oluflmaktad›r. Anahtar Kelimeler Kumuk Türkçesi, Kerbelâ Mersiyesi, Maktel-i Hüseyin, Kurÿbü’l-BelÀ, fi›hammat Kad›. ABSTRACT Martyrdom of Hossein (Hz. Huseyin, is one of Prophet Muhammad’s grandchildren.) in Kerbelâ is one of the very important episode in the history of Islam. This historical incident got its place in Turkish litera- ture as Maktel-i Hüseyin or Kerbelâ Dirge. In these dirges, the martyrdom of Hossein (Hz. Hüseyin) in Ker- belâ and the grief of the event are narrated. Kerbelâ Dirges were written by the authors from severel parts of Turkic world and especially from Turkey. In this article, Kurÿbü’l-BelÀ, an original dirge written in Ku- muk Turkish will be presented. Kurÿbü’l-BelÀ was written by Kumuk poet fi›hammat Kad› Baybolato¤lu in 1918 in Arabic alphabet. It consists of 15 sections and 875 couplets. Key Words Kumuk Turkish, Kerbelâ Dirge, Maktel-i Hüseyin, Kurÿbü’l-BelÀ, fi›hammat Kad›. * Gazi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyat› Bölümü Araflt›rma Görevlisi.