I.BURDUR SEMPOZYUMU 1540 YÖREMİZ ATASÖZLERİ VE DEYİMLERİ İLE MAHALLÎ SÖYLEYİŞLERİNDEN DERLEMELER Şevkiye KAZAN * Halkın ortak malı olmuş, söyleneni unutulmuş, öğüt ve ders veren hikmetli, özlü sözlere atasözü denilir. Yüzyılların tecrübe ve gözlemleri bu sözlerde gizlidir. Deyimler, asıl anlamlarından uzaklaşarak yeni kavramlar meydana getiren kalıplaşmış sözlerdir. İki veya daha çok kelimeden kurulur. Deyimlerin çoğu cümle değeri taşımaz ve genel bir hüküm bildirmezler. Bu yönleriyle de atasözlerinden ayrılırlar. Duygu ve düşüncelerimizi dikkati çekecek biçimde anlatan bu söz grupları çoğunlukla mastar biçiminde kullanılırlar. Atasözlerini tasnif edenler, ya sadece konuyu esas almışlar ya da konu ile fonksiyonları birbirinden ayırt etme ihtiyacı duymamışlardır. Ömer Asım Aksoy (1984:21-22), atasözlerini “kavram özellikleri” bakımından yedi grupta değerlendirmiştir: 1.) Sosyal olayların nasıl olageldiklerini, uzun bir gözlem ve deneme sonucu olarak yansızca bildiren atasözleri 2.) Doğa olaylarının nasıl olageldiklerini, uzun bir gözlem sonucu olarak, belirten atasözleri 3) Toplumsal olayların nasıl olageldiklerini uzun bir gözlem ve deneme sonucu olarak bildirirken bundan ders almamızı hatırlatan atasözleri 4) Denemelere ya da mantığa dayanarak doğrudan doğruya ahlâk dersi ve öğüt veren atasözleri 5) Birtakım gerçekler, felsefeler, bilgece düşünceler bildirerek yol gösteren atasözleri 6) Töre ve gelenek bildiren atasözleri 7) Kimi inanışları bildiren atasözleri Pertev Naili Boratav (1982:120-121) ise atasözlerini tasnif ederken şöyle bir yol izlemiştir: 1.) Asıl atasözleri a) Bir yargıyı, ya da bir gözlemi kapsayan atasözleri b) Fıkra edası taşıyan atasözleri 2.) Atalar sözü değerinde deyimler Burdur’dan derlenen atasözleri ve deyimlerin önemli bir kısmı, Türkçe’de yaygın olarak kullanılan üslûp ve ifade şeklini taşımaktadır. Atasözlerinin bazıları, gerek eski kaynaklarda bulunan, gerekse bugün yaygın olarak yazı diline geçmiş atasözleriyle anlam paralelliği göstermektedir. Ancak anlatım şeklinde bazı farklılıklar vardır. Türk Dil Kurumu’nun derlemelerine dayanan “Bölge Ağızlarında Atasözleri ve Deyimler I-II” adlı eserinde Burdur ve ilçelerinden derlenmiş 114 atasözü, 85 deyim yer almaktadır. Önemli sayıdaki atasözü ve deyimlerimiz zamanında derlenmiş ve yayımlanma şansı bulmuştur. Burada Burdur’daki canlı bir geleneğe sahip olan basın hayatının ve özellikle de Halkevi faaliyetlerinin fonksiyonu da övgüye değerdir. (bkz.Burdur Halk Evi Dergisi,1939; Burdur Halk Evi Dergisi, 1940; Burdur, 1955.). Burdur’la ilgili yazılmış kitap ve makalelerde de Burdur’dan derlenmiş atasözlerine yer verilmiştir. (bkz. Çine, 2003:24-31; Ekinci, 1995:212-221; Burdur 1967 ile 1973 Yıllığı) Önemini hiç de küçümseyemeyeceğimiz bu kaynaklarda atasözlerinin arasında deyim, alkış ve kargışların da yer aldığı dikkati çekmektedir. * Yrd.Doç.Dr. Süleyman Demirel Üniversitesi, Burdur Eğitim Fakültesi (sevkazan@gmail.com, sevkazan@yahoo.com)