Kultura i Historia nr 32/2018 POSTHUMANIZM, CZYLI HUMANIZM NASZYCH CZASÓW Piotr Zawojski dee posthuŵaŶizŵu to zestaǁ poglądóǁ i koŶĐepĐji opisująĐLJĐh zasadŶiĐzą zŵiaŶę, jaka dokoŶuje się ǁ postƌzegaŶiu pozLJĐji Đzłoǁieka ǁ śƌodoǁisku sLJŶeƌgetLJĐzŶie z Ŷiŵ ǁspółdziałająĐLJĐh istot żLJǁLJĐh, ŵaszLJŶ, sztuĐzŶej iŶteligeŶĐji ;AIͿ oƌaz sztuĐzŶego żLJĐia ;ALifeͿ. Pƌefiks „post” iŵplikuje ŵLJśleŶie o sĐhLJłkoǁośĐi, ďądź ǁLJĐzeƌpaŶiu się tƌadLJĐLJjŶego, utƌǁaloŶego histoƌLJĐzŶie paƌadLJgŵatu, ǁ któƌLJŵ ŵiejsĐe Đzłoǁieka ďędąĐego ĐeŶtƌalŶLJŵ puŶkteŵ ;ǁszeĐhͿśǁiata, ǁ peƌspektLJǁie aŶtƌopoĐeŶtƌLJĐzŶej, Ŷie podlegało dLJskusji. CzLJ posthuŵaŶizŵ to ǁ istoĐie kƌes huŵaŶizŵu? OďeĐŶie jesteśŵLJ śǁiadkaŵi, a ǁłaśĐiǁie uĐzestŶikaŵi, „Ŷie-ludzkiego zǁƌotu” (nonhuman turnͿ, któƌLJ staƌa się opisać i ziŶteƌpƌetoǁać posthuŵaŶistLJka. WLJpƌaĐoǁaŶie ŶoǁLJĐh ŵetod i Ŷaƌzędzi ďadaǁĐzLJĐh huŵaŶistLJki po huŵaŶizŵie, to ǁaƌuŶek koŶieĐzŶLJ urzeczywistnienia wielkiego pƌojektu posthuŵaŶizŵu. DodajŵLJ, że teŶdeŶĐje posthuŵaŶistLJĐzŶe zakoƌzeŶioŶe są ǁ szeƌszLJŵ polu „Ŷoǁego huŵaŶizŵu”, o któƌLJŵ już ǁ ƌoku ϭϵϮϰ pisał Geoƌge SaƌtoŶ, i takiĐh kaŵieŶiaĐh ŵiloǁLJĐh dLJskusji o huŵaŶizŵie i antyhumanizmie jak List o „huŵaŶizŵie” Martina Heideggera czy Egzystencjalizm jest humanizmem Jeana-Paula Saƌtƌe’a – oďa tekstLJ poǁstałLJ ǁ ƌoku ϭϵϰϲ. JedŶo z ŶajǁażŶiejszLJĐh założeń posthuŵaŶizŵu głosi, że ǁ istoĐie zaǁsze ďLJliśŵLJ postludźŵi, Đo doďitŶie podkƌeśla N. KatheƌiŶe HaLJles ;ϭϵϵ9), albo, jak twierdzi BƌuŶo Latouƌ, ĐzLJ też DoŶŶa J. HaƌaǁaLJ pisząĐa o „spotkaŶiaĐh ŵiędzLJgatuŶkoǁLJĐh” ;ϮϬϬϴͿ, ŶigdLJ Ŷie ďLJliśŵLJ ;ǁ pełŶiͿ ludźŵi, ǁLJƌażająĐ ǁ teŶ sposóď także pƌzekoŶaŶie, że Ŷasze ǁLJjśĐie ze śǁiata ŶatuƌLJ i ǁejśĐie ǁ oďszaƌ kultuƌLJ ŶigdLJ Ŷie dokoŶało się ǁ pełŶi. IŶaĐzej ƌzeĐz ujŵująĐ – koŶtiŶuuŵ „kultuƌoŶatuƌa” jest „podstaǁą paƌadLJgŵatu Ŷaukoǁego dLJstaŶsująĐego się od koŶstƌuktLJǁizŵu społeĐzŶego, któƌLJ jak dotąd ďLJł pƌzedŵioteŵ poǁszeĐhŶego koŶseŶsusu. )akładał oŶ zdeĐLJdoǁaŶe ƌozƌóżŶieŶie ŵiędzLJ tLJŵ, Đo daŶe ;ŶatuƌaͿ i tLJŵ, Đo skoŶstƌuoǁaŶe ;kultuƌaͿ” ;Bƌaidotti ϮϬϭϰ, s. ϰϳͿ. Jeśli dodaŵLJ do tego kolejŶLJ ǁątek ƌepƌezeŶtoǁaŶLJ sLJŵďoliĐzŶie pƌzez „po-ĐzłoǁieĐzą” ǁizję ĐLJďoƌga ǁ ǁLJdaŶiu HaƌaǁaLJ, autoƌki klasLJĐzŶego już dziś Manifestu Cyborga ;ϭϵϴϱͿ, sLJŶtetLJĐzŶie pƌzedstaǁioŶą pƌzez Rosi Bƌaidoti ǁ książĐe Po Đzłowieku, to ǁ dużLJŵ upƌoszĐzeŶiu otƌzLJŵujeŵLJ peǁŶą siatkę odŶiesień dla ŵóǁieŶia o posthuŵaŶistLJĐzŶLJĐh teŶdeŶĐjaĐh ǁe ǁspółĐzesŶej ƌefleksji kultuƌoǁej. GdLJďLJśŵLJ jedŶak ĐhĐieli ƌozǁiŶąć koŶtekstLJ „Ŷie-ludzkiego zǁƌotu” ǁ huŵaŶistLJĐe, to ŶależałoďLJ ǁskazać ŶieĐo ďaƌdziej pƌeĐLJzLJjŶiej okƌeśloŶe tƌeŶdLJ i iŶspiƌaĐje. Takie jak: teoƌia aktoƌa- sieci (ANT) Latoura, teoria afektu w interpretacji psychobiologicznej zaproponowanej przez Silvana Tomkinsa, gender studies oraz animal studies, teoƌia asaŵďlażu rozwijana w pisŵaĐh Gillesa Deleuze’a i Félidža Guattaƌiego oƌaz pƌzez MaŶuela De LaŶdę, teoƌia sLJsteŵóǁ ŵaŶifestująĐa się ǁ oďszaƌze społeĐzŶLJŵ, ekologiĐzŶLJŵ, teĐhŶologiĐzŶLJŵ, I