187 İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35, (2016), 187-216 ABDURRAHMAN BİSTÂMÎ’NİN BİLİMLER TASNİFİ Veysel Kaya* * Yrd. Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Felsefesi Ana Bilim Dalı. Abdurrahmân Bistâmî (1380‑1455), 15. yüzyıl Osmanlı coğrafyasında faaliyet gösteren ve da‑ ha sonraki Osmanlı düşünce tarihinde iz bırakan alimlerden biridir. Harf ilmi başta olmak üzere gizli ilimlerle olan uğraşısı, dönemindeki Osmanlı sarayının ve saray çevresindeki ulemânın dikkatini çekmiş, kelâm ve usûl‑i fıkıh gibi klasik medrese bilimleriyle meşgul olan ulemânın ürettiği birikime yeni bir boyut katmıştır. Fazlullah Esterâbâdî ve takipçilerinin ortaya koyduğu Hurûfîlik akımına şiddetle karşı çıkmasına rağmen harf ilmine diğer ilimler arasında önemli bir yer veren Bistâmî, bilim‑ ler ansiklopedisi olarak el‑Fevâyihü’l‑Miskiyye’yi telif etmiştir. Arapçaya aktarılmış Yunan felsefe gele‑ neğiniyle (Greko‑Arabik felsefe) ana çatısı belirlenen bu eserde, 10. yüzyılda ortaya çıkan İhvân‑ı Safâ ekolünün etkileri görülür. Bistâmî, öncelikle bir bilimler sınıflandırması sunan bu eserde İhvân’ın çerçevesine bağlı kaldığı gibi, tüm dinî ve felsefî gelenekleri kuşatan senkretik bir sistemin oluşturul‑ masında da seleflerini takip etmiştir. Onun İhvân‑ı Safâcılığı, eserinde sıklıkla zikrettiği “ihvânü’s‑ safâ” terkibiyle yaptığı ima ile sınırlı kalmamakta, harf ilmini merkeze çeken bir anlayışla İhvân‑ı Safâ felsefesinin bir revizyonunu içermektedir. Anahtar Kelimeler: Abdurrahmân Bistâmî, Osmanlı Felsefesi, Gizli Bilimler, Harf İlmi, İh‑ vân‑ı Safâ *** Abstract Abd al‑Rahmān al‑Bistāmī’s Classification of the Sciences Abd al‑Rahman al‑Bistami (1380‑1455) is a scholar who was active in the 15. century Ottoman milieu. His engagement with occult sciences such as the science of letters (ilm al‑huruf) provoked dis‑ cussions among Ottoman scholars and statesmen as well. Confronted with his writings, the Ottoman