521 Türkiye’de Bölgesel Vergi Gayretinin Belirleyicileri: Ampirik Bir İnceleme Ferdi ÇELİKAY * ÖZET Bu çalışmanın amacı Türkiye’deki 26 İstatistiki Bölge Biriminin vergi gayreti seviyelerini tespit edebilmektir. Bu bağlamda çalışmada, 2004-2011 yıllarını kapsayan döneme ilişkin vergi hasılatı, gayri safi katma değer (GSKD), tarım ve sanayi sektörlerinin payı ile işsizlik oranı verileri derlenmiş ve panel statik regresyon yöntemi ile analiz edilmiştir. Son beş yıla ait GSKD hesaplamalarında güncelleme yapılması nedeniyle 2011 yılı sonrasına ait bölgesel verilerin mevcut olmayışı çalışmanın en önemli kısıtını oluşturmaktadır. Ancak panel veri analizi ile zaman boyutu açısından öngörülebilen bu kısıt minimize edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda kişi başına düşen GSKD ve sanayi sektörünün payında yaşanacak değişikliklerin fiili vergi yükünü pozitif yönde, tarım sektörü payı ile işsizlik oranında meydana gelecek değişikliklerin ise negatif yönde etkileyeceği bulgularına ulaşılmıştır. Bu bulgulardan yola çıkılarak, hesaplanan vergi kapasitesi ile fiili vergi hasılatı verileri karşılaştırılmış ve bölgeler itibariyle vergi gayreti indekslerine ulaşılmıştır. Buna göre sadece kişi başına düşen GSKD’in esas alınması durumunda TR42(Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova), kişi başına GSKD ile tarım sektörü payı dikkate alınması durumunda TR21(Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) ve kişi başına GSKD ile sanayi sektörü payı esas alındığında TR31(İzmir)’in en yüksek vergi gayretine sahip olan bölgeler olduğu belirlenmiştir. TRC3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt)’ün ise üç modelde de en düşük vergi gayretine sahip bölge olduğu görülmektedir. Çalışma sonucunda elde edilen ampirik bulguların bölgesel vergi politikalarının gelişim sürecine katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bölgesel Vergi Yükü, Vergi Kapasitesi, Vergi Gayreti, Panel Veri Analizi. Determinants Of Regional Tax Effort In Turkey: An Empirical Investigation ABSTRACT The purpose of this study is to identify the levels of the tax effort of Statistical Regional Units in Turkey. In this context, for the period covering 2004-2011, data of tax revenue, gross value added, the share of agriculture and industry, unemployment rate have been complied and analyzed by static panel regression method. The most important constraint of this study is an absence of regional data for last five years because of an update of the calculation of gross value added. However this constraint has been tried to minimize by panel data analysis. According to the results as the per capita gross value added and the share of industrial sector increases, the actual tax burden also increases. However the share of agricultural sector and the unemployment rate will affect it in a negatively. By using these findings, estimated tax capacity and the actual tax revenue are compared and reached the tax effort index by region. According to these results, it has been determined that the region with the highest tax effort is TR42 (Bursa, Sakarya, Duzce, Bolu, Yalova) for per capita GVA, TR 21 (Tekirdag, Edirne, Kirklareli) for per capita GVA and the share of agricultural sector, TR31 (Izmir) for per capita GVA and the share of industrial sector. Also TRC3 (Mardin, Batman, Sirnak, Siirt) seems to be the region with the lowest tax effort in three models. Findings obtained from this empirical study and recommendations in line with the findings are expected to contribute the regional tax policy development process. Key Words: Regional Tax Burden, Tax Capacity, Tax Effort, Panel Data Analysis. * Yrd.Doç.Dr., Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Maliye Bölümü.