Elektronik Siyaset Bilimi Araştırmaları Dergisi Haziran 2016 Cilt: 7 Sayı:2 Die Elektronische Zeitschrift für politikwissenschaftliche Studien Juni 2016 Vol:7 Num:2 Electronic Journal of Political Science Studies June 2016 Vol:7 No:2 Elektronik Siyaset Bilimi Araştırmaları Dergisi Haziran 2016 Cilt: 7 Sayı:2 Jeopolitik Kayma: Denge Kuşaklarından Geçit Bölgelerine Emre BAYSOY Özet Jeopolitik her zaman tartışmalı bir kavram olmuştur. Geçerli bir analiz biçimi ya da yöntemi olup olmadığının yanı sıra, çeşitli jeopolitik yaklaşımlar arasında da jeopolitiğin ne olduğu konusunda anlaşmazlıklar bulunmaktadır. Dahası jeopolitiği savunur görünen görüşler, ya coğrafyadan hareketle jeopolitiği sabit bir olgu olarak kabul ederek on dokuzuncu yüzyıldakine benzer iki boyutlu bir görüş geliştirmekte ya da yirmi birinci yüzyılın başındaki gelişmeleri klasik jeopolitik terimler ve modeller ile ifadelendirmeye çalışmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı söz konusu tartışmalara teorik açıdan ışık tutmak; yine teorik açıdan jeopolitiğin dinamik, değişken ve üç boyutlu karakterine, küreselleşme fenomeninin hem arka planını hem de mücadele cephesini oluşturduğu savıyla, vurgu yapmaktır. Anahtar Kelimeler: Jeopolitik, Jeopolitik Kayma, Jeo-stratejik Bölge, Geçit Bölgesi, Santral Devlet Geopolitical Shift: From Shatter Belts to Gateway Regions Abstract Geopolitics has always been a disputable concept. Apart from the disagreements about whetherit is an eligible method of analysis, there are also debates among the various approaches in terms of what geopolitics is. Moreover, some approaches determine geopolitics either regarding as a substantive, two dimensional or a geographical phenomenon such as in the 19 th century or try to apply in classical terms and models to explain the developments of the early 21 st century. The aim of this study is to sort out these disputations with the claim that geopolitics generate the both background and the front side of the struggles within the globalisation phenomenon while arguing that geopolitics is a dynamic, flexible and multidimensional concept. Key words: Geopolitics, Geopolitical Shift, Geo-strategic Region, Gateway Region, Exchange States Jeopolitik, genel kanının aksine, birçok boyuta sahip, hem kavramsal açıdan hem de pratikte son derece dinamik bir analiz biçimidir. Jeopolitiğin anlamı, jeopolitik il e ilişkilendirilen konular ve pratikteki uygulamalar, çeşitli konjonktürlere yakından bağımlıdır. Dolayısıyla, jeopolitiğin belli bir tarihsel döneme ait olduğunu varsayarak, özellikle 1991 sonrasında baskın paradigma haline gelen küreselleşme söylemiyle jeopolitiğin modası geçmiş bir analiz yöntemi olduğunu ileri sürmek, yanlış ve yönlendirici olmanın ötesinde, yaşanan jeopolitik mücadelelerin pasif bir parçası durumuna gelmek anlamına gelebilmektedir. Bu nedenlerle jeopolitiğin günümüz güvenlik ve ekonomi politik ortamındaki yerini teorik açıdan değerlendirme gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Jeopolitiğin günümüz gelişmelerini açıklamaktan uzak olduğu tezinin karşısında, jeopolitik çözümlemeyi savunan diğer bir görüş ise jeopolitiği kısıtlı ve iki boyutlu bir şekilde kavramsallaştırmaktadır. Özellikle enerji konusunda görülen iki boyutlu jeopolitik anlayışı ironik bir şekilde, zıt görüşte olduğu küreselleşmeci yaklaşımın argümanlarını bir noktaya kadar güçlendirmektedir. 19. yüzyıl jeopolitik uygulamalarına örnek oluşturacak Bu makale yazarın “Bölgeselcilik Olgusu Çerçevesinde Doğu Akdeniz'in Yenilenen Jeopolitiği” başlıklı doktora tez çalışmasından türetilmiştir. Yrd. Doç. Dr., Namık Kemal Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü, E-mektup: ebaysoy@nku.edu.tr