Marek Smoliński (Uniwersytet Gdański) Primogenitus et dilectissimus. Świętopełk gdański i jego synowie: Mściwoj II oraz Warcisław II P ierworodny i najdroższy – terminy te zostały zaczerpnięte z dokumen- tów księcia pomorskiego Świętopełka. Odwoływały się one do: pierwo- rództwa jednego z potomków Świętopełka i do ojcowskiego uczucia, którym władca obdarzył drugiego ze swoich synów. Istotną cechą dokumentów, z których zaczerpnięto powyższe pojęcia, jest to, że nie wszystkie z nich wytrzymały próbę krytyki naukowej. Część z nich okazała się falsyikatami, powstałymi w okresie późniejszym niż daty na nich widniejące. Określenia opisujące relacje między Świętopełkiem gdańskim i jego synami odzwierciedlały uczucia łączące przedsta- wicieli rodziny książęcej, ale także były produktem pamięci o związkach rodzin- nych Sobiesławiców, o których wspomnienie przechowali fałszerze książęcych dyplomów. Releksja ta jest szczególnie istotna ze względu na wskazywanie w dokumentach pomorskich pierworództwa Mściwoja II i okres, w którym sta- rano się fakt ten wykorzystać do celów politycznych. Określenie „Mestwinus primogenitus” wystąpiło w dokumencie Świętopełka gdańskiego z datą 1205 r. 1 Mimo tego, że w literaturze przedmiotu starano się 1 Codex Pomeraniae diplomaticus, hg. von K.F.W. Hasselbach, J.G.L. Kosegarten, F. v. Moden, Greifswald 1843–1863, nr 101 (komentarz wydawców: s. 234–236); Pommersches Urkundenbuch (dalej: PommUB), Bd. 1, bearb. von R. Klempin, Stettin 1868, nr 143 (komentarz wydawcy: s. 107–111); Pommersches Urkundenbuch, Bd. 1, bearb. von K. Conrad, 2. Aul., Köln–Wien 1970 (komentarz wydawcy: s. 181–182); Pommerellisches Urkundenbuch (dalej: PU), bearb. von M. Perlbach, Danzig 1882, nr 14; L. Quandt, Chronologische Bemerkungen und Berichtungen zu pommerschen Urkunden, „Baltische Studien” 1844, Jg. 10, H. 1, s. 155–157; F.W. Barthold, Geschichte von Rügen und Pommern, h. 2, Hamburg 1840, s. 346–347, przyp. 2; E. Rozenkranz, Początki i ustrój miast Pomorza Gdańskiego do schyłku XIV stulecia, Gdańsk 1962, s. 134; G. Labuda, Zwycięstwo ustroju wczesnofeudalnego na Pomorzu Wschodnim (1120–1310) [w:] Historia Pomorza, t. 1, cz. 1, red. G. Labuda, Poznań 1972, s. 394, przyp. 39; E. Rymar, Problem autentycz‑ ności dokumentu księcia gdańskiego Świętopełka z datą 20 stycznia 1205 r. i jego przydatności do badań nad dziejami Pomorza Sławieńsko‑Słupskiego w pierwszej połowie XIII wieku, „Rocznik Gdański” 1980, t. 40, z. 1, s. 39–61; idem, Rodowód książąt pomorskich, wyd. 2, Szczecin 2005, s. 267; J. Spors, w: Ojcowie i synowie. O tron, władzę, dziedzictwo. W 700 rocznicę narodzin Larola IV Luksemburskiego króla czeskiego i cesarza 1315–1378, red. B. Możejko, A. Paner, Gdańsk 2018, s. 65–101