“Tıp Metinlerinin Çevirisine Dikkat Edilmeli” Mehmet Cem Odacıoğlu / Medikoz Tercüme (Güncellenmiş Versiyon) Yayınlandığı kaynak: Sayed-Sağlık Yönetimi ve Eğitimi Dergisi, Yıl:5, Sayı:49, Nisan 2012 Tıp metinlerinin çevirisi, diğer metin türlerinin çevirisine kıyasla çok daha zordur ve çevirmenleri birtakım problemler beklemektedir. Tıp bilimi insan sağlığıyla ilgilidir. Dolayısıyla, tıbbi çeviride meydana gelecek ve basit görünen hatalar insan hayatını olumsuz yönde etkileyebilir ve hatta ölümlere yol açabilir. Tıp, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin sürekli olarak yaşandığı bir bilim olduğundan, medikal terminolojiye her yıl yeni kelimeler eklenmektedir. Çevirmenler, bu kelimeleri takip etmekte zorlanabilir ve erek dilde uygun karşılıklarını referansların azlığı ve sözlüklerin yenilenmesi zaman alabileceğinden bulamayabilir. Ayrıca, tıbbi terminolojiyi de kapsayan bazı genel sözlükler çevirmenleri yanıltıcı karşılıklar içerebilir. İki dilli bir sözlükte geçen ve özel bir bağlam içeren sözcüklerin karşılıkları dahi yanlış olabilir. Bu, çevirmenler için oldukça sıkıntı veren bir durumdur ve çelişkiler doğurur. O halde denebilir ki, tıp metinlerinin çevirisinde görülen en bariz problem kullanılan özel terminolojidir. Bu özel terminoloji sıradan insanların alışık olmadığı çoğunlukla Yunanca ve Latince terimlerden oluşur ve konu alanı hakkında uzmanlık gerektirir. Tıp çevirisine yeni başlamış çevirmenler bu kelimelere erek dilde karşılık ararken varsayımlardan yola çıkıp, çeviri sürecinde ciddi sorunlara yol açabilir. Üstelik dilbilimciler tıbbi alanda bilgiye sahip olsalar bile terminolojiden kaynaklanan hatalar yüzünden kaynak metne uymayan bir erek metin üretebilir. Bu yüzden, tıbbi çevirmenlerin veya tıp çevirisiyle uğraşanların çeviri sürecinde zamanının büyük bir kısmı terminolojiye dayalı olası problemleri tespit edip çözmeye harcanır. Bazen de tıp terimleri birbiriyle karıştırılabilir. Örneğin, "kardiya" terimi hem "kalp" hem de "mide ağzı" anlamına gelebilir (krş. Erten, 2016). Bu noktada, kaynak metnin iyi anlaşılmış olması herhangi bir yanlış anlaşılmanın önüne geçilmesi için son derece önemlidir. Ayrıca, unutulmamalıdır ki medikal kavramları karşılamak için tek bir terimin kullanılması gereken durumlar ortaya çıkabilir. "Şizofreni" ve "kronik bronşit" gibi terimler çeşitli dillerde farklı anlamlara gelebilir. Bu da, çevirmenler için çeviri süreci boyunca belirsizliklere yol açabilir. Tıp metinlerinin çevirisinde sıklıkla kelimesi kelimesine çeviri yöntemi uygulanmaktadır ancak bazen bu yöntemle yapılan çeviriler yanlışları da beraberinde getirebilir. Şöyle ki İngilizce bir terim olan "suction catheter" Türkçe'de "aspirasyon sondası" terimiyle karşılanmaktadır. Bu kavram kelimesi kelimesine çeviri yöntemiyle "emme kateteri" olarak çevrilirse anlamda sorunlar oluşabilir. Dolayısıyla, çevirmenin erek metinde "aspirasyon sondası" terimini kullanıp, işlevsel eşdeğerlilik yöntemini tercih etmesi daha doğru olur. Bu sorunların yanı sıra, kaynak metinde gramer hataları, yazım noktalama yanlışları, terimlerin hatalı kullanılması, karışık cümle yapıları, metinler ve şekiller arasındaki hatalı ve eksik referanslar, çevirmenlerin kaynak metinde geçen cümleleri dilsel ve konu alanı yetersizliğinden kaynaklanan problemler yüzünden anlayamaması, günlük dilde kullanılan sözcüklerin tıp alanında farklı anlamları olması zorluk teşkil edebilir. Bunların aşılmasında, karar mekanizması öncelikli olarak çevirmenin kendisidir. Ancak, hataların en aza indirgenmesi için bir takım çalışmasına ihtiyaç vardır. Örneğin, düzeltmenler kaynak ve erek metinleri karşılaştırarak, anlamsal ve yazım noktalamaya dayalı hataları tespit edip metnin erek okuyucu tarafından anlaşılabilir hale getirilmesi için uğraşır.