114 Hygeia Public Health 2018, 53(2): 114-123 Uwarunkowania zjawiska narkomanii wśród młodzieży woj. podkarpackiego. Część I. Analiza raportów narkotykowych Determinants of drug addiction phenomenon among youth in Podkarpackie province. Part I. Analysis of drug reports Marek A. Motyka Instytut Socjologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny, Uniwersytet Rzeszowski The article presents a secondary analysis of data reports indicating tendencies in the drug addiction phenomenon during the past two decades. The analysis shows that drug use is observed most frequently in adolescents whose parents declare liberal attitudes towards those substances and in adolescents deprived of adequate parental control. Additionally, conducive to drug use is low parental involvement in a child’s life, lack of parental support, parents’ long-term absences caused by working abroad and growing up in dysfunctional families. The risk factors in the respondents’ environment, identiied in the analysis of the existing data, are primarily associated with drug users in school or peer environment. The results indicate that the individuals who turn to drugs more often also tend to neglect religious practices. Their standards of behaviour may have been subject to change due to the peer pressure or they created new standards under the inluence of the mass media messages in favour of drug use. As it was established through the analysis of the existing data, the circumstances conducive to the escalation of drug abuse include: unemployment and a diicult economic situation, educational failures of school environment, increasing attractiveness of the drug ofer on the market and their greater availability, drug trading via the Internet, well organized drug-related crime and lack of knowledge about the consequences of drug use leading to the conviction that drugs are hardly harmful. Key words: youth, drug addiction, drug reports, analysis of existing data W artykule przedstawiono wtórną analizę danych raportów ukazujących tendencje w zjawisku narkomanii w ciągu ostatnich dwóch dekad. Wyniki wskazują, że zażywanie narkotyków jest obserwowane najczęściej u adolescentów, których rodzice deklarują liberalne postawy wobec tych środków i u młodzieży pozbawionej dostatecznej kontroli rodzicielskiej. Ponadto zażywaniu narkotyków sprzyja niskie zaangażowanie rodziców w sprawy dziecka, brak wsparcia z ich strony, długotrwałe wyjazdy rodziców do pracy za granicę, wychowywanie się w rodzinach tzw. patologicznych. Stwierdzone na podstawie analizy danych zastanych czynniki ryzyka w otoczeniu respondenta, to głównie obcowanie z osobami zażywającymi te środki w szkole lub w środowisku rówieśniczym. Wyniki wskazują, że po środki te częściej sięgają jednostki zaniedbujące praktyki religijne, których dotychczasowe normy mogły ulec zmianom pod wpływem presji otoczenia, bądź pod wpływem pronarkotykowych przekazów pojawiających się w mediach masowych wyłoniły się nowe. Jak ustalono podczas analizy danych zastanych, okoliczności sprzyjające eskalacji narkomanii, to: zjawisko bezrobocia i trudna sytuacja ekonomiczna, niewydolność wychowawcza środowiska szkolnego, wzrost atrakcyjności oferty narkotyków na rynku i większa ich dostępność, handel środkami odurzającymi w Internecie, dobrze zorganizowana przestępczość narkotykowa oraz skutkujące przekonaniem o niskiej szkodliwości narkotyków braki edukacyjne z zakresu konsekwencji ich zażywania. Słowa kluczowe: młodzież, narkomania, raporty narkotykowe, analiza danych Adres do korespondencji / Address for correspondence dr Marek A. Motyka Instytut Socjologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny Uniwersytet Rzeszowski ul. Rejtana 16C, 35-959 Rzeszów tel. 606 378 533, e-mail: marek.a.motyka@tlen.pl © Hygeia Public Health 2018, 53(2): 114-123 www.h-ph.pl Nadesłano: 30.12.2017 Zakwaliikowano do druku: 10.04.2018 Wprowadzenie Zażywanie narkotyków jest zjawiskiem monitoro- wanym zarówno w skali globalnej – przez WHO [1-3], europejskiej – przez Europejskie Centrum Monitoro- wania Narkotyków i Narkomanii (European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction – EMCDDA) [4-12], krajowej – w pomiarze panelowym Diagnoza Społeczna [13], w badaniach Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach (European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs – ESPAD) [14], w ba- daniach wśród młodzieży realizowanych przez Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) na zlecenie Krajo- wego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii (KBPN) [15, 16]. Zażywanie narkotyków w skali lokalnej jest ponadto szacowane na podstawie danych uzyskanych z placówek leczniczych, do których zgłaszają się osoby z problemami uzależnień oraz prowadzonych pomiarów występowania zjawiska narkomanii w danym wojewódz-