Tarih Okulu Dergisi (TOD) Journal of History School (JOHS) Ağustos 2018 Agust 2018 Yıl 11, Sayı XXXV, ss. 554-591. Year 11, Issue XXXV, pp. 554-591. DOI No: http://dx.doi.org/10.14225/Joh1338 Geliş Tarihi: 31.07.2018 Kabul Tarihi: 03.08.2018 ARKAİK DÖNEM İONİA KENT SURLARININ GELİŞİMİNDE PHRYG VE LYDİA SUR İNŞAAT TEKNİKLERİNİN KATKILARI * Sinan PAKSOY ** ÖZET Yeni Asur döneminde (MÖ 9.-7. yüzyıllar) Anadolu’da Geç Hitit krallıkları (Karkamış, Sam’al/Zincirli, Tabal/Göllüdağ), Urartular ve Phrygialılar, gelişmiş taş işçiliği ve duvar inşa teknikleri sayesinde Anadolu’da sur sistemlerinin gelişimine öncülük etmişlerdir. MÖ 6. yüzyılda Perslerin gelişmiş kuşatma ve istihkâm tekniklerine karşı Lydialılar yerleşimlerini sağlam surlarla tahkim etmişlerdir. MÖ erken 7. yüzyıldan MÖ 5. yüzyılın başlarındaki İonia Ayaklanması ve Pers Savaşlarına kadar İonia’da kentleşmenin ivme kazanması, tüm kent merkezini çevreleyen geniş surların inşasını beraberinde getirmiştir. Bu mimari gelişim evresinde Phrygia ve Lydia’nın sur inşaat teknikleri belirli yönlerden benimsenerek İonia’nın büyük kent surlarının inşasında uygulanmıştır. Zira, Lydia ve İonia’da ekonomik yönden güçlü ve ticaret alanında etkin konumda olan kentler arasında mimari işçilik ve tasarım bakımında etkileşim olması kaçınılmazdır. Mimari stil ve inşa teknikleri bakımından bu etkileşim, sivil mimari yapıların tasarımlarının yanı sıra gelişmiş sur yapılarında da arkeolojik olarak izlenebilmektedir. Sardeis’in anıtsal boyut ve görünüme sahip surlarla tahkim edildiği MÖ 6. yüzyılın ilk yarısında Batı Anadolu’daki Yunan kentlerinin sur sistemleri yeni tasarım ilkelerine göre güncellenmiştir. Miletos’un, Smyrna’nın, Phokaia’nın ve Polykrates Dönemi’nde Samos’un, (MÖ 6. yüzyılın ortaları) kent surlarında Ön Asya’nın gelişmiş tahkimat mühendisliği uygulamaları görülmektedir. Bu mimari özellikler, Klasik ve Hellenistik kent surlarının mimari karakterinin öncüsü niteliğindedir. Anahtar Sözcükler: Arkaik Dönem, Lydia, İonia, kent surları, Geländemauer * Bu çalışma, Doç. Dr. Abdulkadir BARAN’ın danışmanlığında “Klasik ve Hellenistik Dönemlerde ‘Geländemauer’ (Hattı Balâ) Tipi Kent Surlarının Ortaya Çıkışı ve Gelişimi” başlıklı doktora tez çalışmasında elde edilen arkeolojik ve tarihi veriler değerlendirilerek hazırlanmıştır. ** Araş. Gör., Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü.