İran’ın Millī Şūrā Meclis Kütüphanesi’nde Bir Sözlük: Lüġat-i Farsī ve ʻArabī ve Türkī A Dictionary In Iran National Council Congress of Library: Lüġat-i Farsī ve ʻArabī ve Türkī (Persian and Arabic and Turkish Dictionary) Mousa Rahimi * ÖZET Bugüne kadar gün ıĢığına çıkmıĢ çok sayıda Farsça-Türkçe-Farsça ve Arapça-Türkçe-Arapça sözlük- gramer niteliğinde elyazma ve kitap Ġran, Hindistan ve Anadolu sahasında bulunmuĢtur. Farsça- Türkçe iki dilde yazılmıĢ sözlük-gramer niteliğindeki önemli eserlerden biri de Lüġat-i Farsī ve ʻArabī ve Türkī adlı eserdir. Türkçe-Farsça dil iliĢkileri çalıĢmalarına ve genel Türklük bilgisi ve Farsça gramerciliği ve sözlükçülüğüne katkı sağlayacağı bakımından bu eser kayda değer bir yere sahiptir. Kamerî 988/Miladi 1580 yılında yazılmıĢ olup 216 sayfadan oluĢan bu el yazısında madde baĢları Farsça yazılıp altında kimi zaman da üstünde Türkçe karĢılıkları verilmiĢ; fasıl baĢları ise tamamen Arapça yazılmıĢtır. Eserin Türkçe karĢılıklarından anlaĢılacağı üzere elyazma ya Anadolu sahasında yazılıp daha sonra Ġran kütüphanelerine getirtilmiĢ veya Ġran‟da Türkiye Türkçesi esas alınarak yazılmıĢtır. Bugüne kadar eserin tek bir nüshası tespit edilmektedir. Bu nüsha Ġran‟ın Millī ġūrā Meclis Kütüphanesi‟nde 16839/869 nu‟lu kayıtta saklanılmaktadır. Eser üç ana bölümden oluĢmaktadır. Eserin birinci bölümü (1-163) isimlere, ikinci bölümü ise mastarlara (164-192) ayrılmıĢ ve bu iki bölümde kimi Farsça isimler ve fiillerin anlamı verilmiĢ ve her iki bölüm yirmiĢer fasıldan oluĢur; üçüncü bölümde değiĢik konularda yararlı bilgiler ve gündelik hayatta sıkça kullanılan sözcükler ve kimi dilbilgisel konular verilmeye çalıĢılmıĢtır (192-215). Eserin tarihsel ve karĢılaĢtırmalı olarak incelenmesi, Türkçenin günümüze kadar değiĢme istikametlerinin belirlenmesinin yanı sıra diyalektologlara ve sözlük bilimcilere de bir kaynak görevi yapacak. Ayrıca Farsça dilbilimcileri özellikle de Farsça sözlükçülüğü için önemli bir veri rolü oynayacaktır. Anahtar Sözcükler: Türkçe - Farsça Sözlükçülüğü ve Gramerciliği, Ġran-Anadolu Sahası Türklük Bilgisi, Lüġa t-i Farsī ve Arabī ve Türkī . ABSTRACT * Ankara Üniversitesi, SBE, ÇTLE, Doktorant. (rahimi.musa@gmail.com)