Podium voor Bio-ethiek • jaargang 24 • nr. 4 • 2017 19 Thema: Hersenwetenschap, grensverlegging en ethiek Verslaving en de opbrengsten en grenzen van de hersenwetenschap Anke Snoek De hersenwetenschap heeft ons belangrijke in- zichten opgeleverd over verlies van zelfcontrole bij verslaving. Sommige wetenschappers zien deze inzichten zelfs als doorslaggevend en be- pleiten voor de hersenwetenschap een leidende rol in het verklaren en behandelen van versla- ving. Tot nu toe is een doorbraak in behande- ling gebaseerd op hersenonderzoek echter uitgebleven. Op basis van diepte-interviews met mensen met een verslaving laat ik zien dat de hersenwetenschap uitgaat van een beperkte opvatting over hoe mensen hun gedrag contro- leren. Een normatief mensbeeld is noodzake- lijk om de hersenwetenschap de juiste plek in de behandelpraktijk te geven. Wat vertelt de hersenwetenschap ons over verlies van zelfcontrole bij verslaving? Kunnen mensen met een verslaving hun gebruik niet controleren, of willen ze niet? Het morele model, dat lange tijd dominant was, claimt het laatste: mensen met een verslaving willen gewoon gebruiken. Maar in de afgelopen decennia komt er, onder invloed van in- zichten uit de hersenwetenschap, meer steun voor de eerste visie: middelengebruik tast wel degelijk capaci- teiten voor zelfcontrole aan. Bij middelengebruik komt dopamine vrij, een neurotransmitter die een belangrij- ke rol speelt in de werking van ons beloningssysteem. Het beloningssysteem in de hersenen zorgt ervoor dat we snel en effectief gedrag na kunnen streven dat bij- draagt aan ons overleven. Als we bijvoorbeeld calorie- rijk voedsel eten, seks hebben, of de zon op onze huid voelen, komt dopamine vrij. Dopamine zet een aantal processen in werking. Ten eerste kan het voor een ge- O., Franklin, N. T., Askren, M. K. & Shoda, Y. (2011) Behavioral and neural correlates of delay of gratification 40 years later. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108, pp. 14998- 15003. Horstkötter, D. (2015) Self-control and normativity: Theories in social psychology revisited Theory and Psychology, 25, pp. 25-44. Kennett, J. (2001) Agency and responsibility: A com- mon-sense moral psychology. Oxford, UK: Claren- don Press. Moffitt, T. E., Arseneault, L., Belsky, D., Dickson, N., Hancox, R. J., Harrington, H. & Caspi, A. (2011) A gradient of childhood self-control predicts health, wealth, and public safety. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108, pp. 2693-98.