1 Diametros 57 (2018): 1–22 doi: 10.13153/diam.1233 E඄ඈඇඈආංൺ ൺඅඍඋඎංඓආඎ – ඈ උൺർඃඈඇൺඅඇඈෟർං ඓൺർඁඈඐൺ෕ ඉඋඈඌඉඈඖൾർඓඇඒർඁ – Magdalena Adamus – Abstrakt. Artykuł prezentuje rozważania dotyczące altruizmu i zachowań prospołecznych, sformułowane na bazie doĤwiadczeń z grą ultimatum. W pierwszej częĤci omówione zostaną związki pomiędzy rozumie- niem teorii użytecznoĤci oczekiwanej oraz właĤciwoĤci człowieka ekonomicznego a współczesnym pojmo- waniem altruizmu. Szczególna uwaga zwrócona zostanie na terminologiczne rozróżnienia wskazuj ące na fakt, że we współczesnej literaturze nie mówimy o jednym, ale o wielu różnych altruizmach. Druga częĤć tekstu obejmuje przegląd wybranych behawioralnych koncepcji wyjaĤniaj ących fenomen zachowań prospo- ł ecznych. Zaprezentowany zostanie także sposób, w jaki potrzeby, uwarunkowania społ eczne, obowi ązuj ące normy i indywidualne czynniki psychologiczne wpływaj ą na skłonnoĤć do zachowań altruistycznych. Słowa kluczowe: ekonomia behawioralna, model homo oeconomicus, altruizm, racjonalnoĤć, gra ultimatum, gra dyktator, David Gauthier, Daniel Kahneman, Amartya Sen. Published online: XX September 2018 1. Racjonalny altruizm 1.1. Uwagi wprowadzające Model homo oeconomicus jeszcze do niedawna przyjmowany był bezdyskusyjnie jako co najmniej normatywny wzorzec zachowań ekonomicznych. Podmiot w tym modelu charak- teryzowany jest za pomocą szeregu cech, o których od doĤć długiego już czasu wiadomo, że rozmijaj ą si ę z wł aĤciwoĤciami aktywnych ekonomicznie osób. Jednak zgodnie z postulatem Pareto, tak długo jak teoria pozwala na podawanie skutecznych przewidywań, jej celem nie musi być dążenie do prawidłowego opisywania rzeczywistoĤci. WĤród cech, które stanowią rdzeń homo oeconomicus najczęĤciej wymienia się interes własny, racjonalnoĤć, maksyma- lizacj ę użytecznoĤci oczekiwanej, spójne preferencje, znajomoĤć reguł wnioskowania oraz posiadanie peł nej informacji 1 . Przede wszystkim zaĤ jego dział anie jest celowe, oparte na peł nej wiedzy, a narzędzia służące do realizacji zamierzeń dobiera zawsze w sposób adekwatny 2 . Magdalena Adamus Institute of Experimental Psychology Centre of Social and Psychological Sciences Slovak Academy of Sciences Dúbravská cesta 9 841 14 Bratislava, Slovakia e-mail: lena.adamus@gmail.com 1 Solek (2010): 22. 2 Szarzec (2014): 195.