18.10.2018 ŞEVKET-i BUHÂRÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi https://islamansiklopedisi.org.tr/sevket-i-buhari 1/2 Müellif: Maddenin güncel halini TDV İslâm Ansiklopedisi sayfalarında okumak için lüƞen ƨklayın: islamansiklopedisi.org.tr/sevket-i-buhari ŞEVKET-i BUHÂRÎ ﺑﺧﺎرى ﺷوﻛت Muhammed b. İshâk Buhârî (ö. 1111/1700) Fars şiirinde sebk-i Hindî akımının önde gelen temsilcilerinden. TURGAY ŞAFAK Buhara’da muhtemelen 1037 (1628) yılı civarında doğdu. Mahlası “Şevket (Şevketâ)”dır. Türkçe kaynaklarda babasının Buhara emîrlerinden olduğu, vefaƨndan sonra emirliği amcazadelerinin aldığı yönünde bilgiler varsa da Farsça tezkirelerde sarraflık yapƨğı rivayetleri öne çıkmışƨr. Kendisi de bir süre babasının mesleğine devam eƫ. Çağdaşı Hazîn-i Lâhîcî, Şevket-i Buhârî’nin sadece ilk eğiƟmini aldığını, babasının ölümü üzerine çalışmak zorunda kaldığı için öğrenimini tamamlayamadığını kaydeder. Özbekler’le arasında çıkan bir mesele yüzünden bir daha dönmemek üzere Buhara’dan ayrılan Şevket, Nasrâbâdî’ye göre Buhara’nın ardından 1088’de (1677) Herat’a giƫ. Ancak Hazîn-i Lâhîcî’nin verdiği bilgilere bakılırsa Herat’a daha erken bir tarihte gitmiş olmalıdır. Zira onunla İsfahan’da karşılaşan Hazîn, Herat’ta himayesine girdiği Horasan Valisi Saı Kulı Han Şamlu’nun divan sahibi bir şair olan veziri Sa‘deddin Muhammed Râkım-ı Meşhedî ile arasında geçen bir konuşma sonrası rencide olarak sırƨna bir Horasan keçesi alıp yalınayak Herat’tan ayrılarak Irak’a yöneldiğini ve sırƨndaki keçeyi ölünceye kadar otuz dört yıl boyunca çıkarmadığını kaydeder. Şevket-i Buhârî 1111 (1700) yılında öldüğüne göre Sa‘deddin Muhammed ile arasının bozulması ve Herat’ı terketmesi 1077 (1666) senesindedir. Herat’ta ne kadar kaldığı ve oradan hangi tarihte ayrıldığı bilinmemektedir. Bir süre İmam Mûsâ Rızâ’nın Meşhed’deki türbesinde ikamet eƫkten sonra İsfahan’a giƫ ve geri kalan ömrünü geçirdiği bu şehirde öldü. Aynı dönemin şairleri arasında yaygın olan Hindistan’a yolculuk ve Hint padişahlarının sarayında bulunma âdeƟne Şevket’in de uyup uymadığına dair kaynaklarda birbiriyle çelişen bilgiler yer almaktadır. Türkçe kaynaklarda Şevket’in Hindistan’a giƫği kaydedilir, ancak Farsça kaynaklarda bu konuya temas edilmemişƟr. Divanındaki bazı beyitlerden hareketle Hindistan’a seyahat eƫği düşünülebilirse de bu hususta yine kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Şevket-i Buhârî’nin vefat tarihini, Muhammed Kudretullah ve Hazîn-i Lâhîcî 1107 (1696) olarak zikretmişƟr. Kendisini babasının meclislerinde gören Hazîn’in doğum tarihi 1103 (1692) olduğuna göre onun verdiği 1107 yılı uygun görünmemektedir. Mirʾât-ı Ṣafâ, Ḫizâne-i Âmire ve Şemʿ-i Encümen gibi tezkirelerin müellifleri Şevket’in 1111’de (1700) öldüğünü kaydeder (Ali Milanî, s. 16). İsfahan’da dönemin meşhur mutasavvıķ Halîlullah Tâlekānî ile dostluk kuran Şevket-i Buhârî, burada bulunduğu süre içinde Şeyh Ali b. Süheyl b. Ezher-i İsfahânî’nin kabrinin olduğu müştemilâƩa hayaƨnı sürdürmüş ve ölümünden sonra da aynı yere defnedilmişƟr. Şevket-i Buhârî, daha sonra sebk-i Hindî üslûbunda şiir yazanları, bu arada pek çok Osmanlı şairini de etkilemişƟr. Bunlar arasında kendisine nazîreler yazan Şeyh Galib, Arpaeminizâde Mustafa Sâmi ve Koca Râgıb Paşa anılabilir (Gibb, I, 130; IV, 96, 97, 185; Browne, IV, 250, 265). Eserleri. Şevket-i Buhârî’nin bilinen tek eseri divanı olup dokuz kaside, yirmi üç rubâî, 750 gazel, 268 iki beyitlik gazel parçaları, 567 tek beyit, biri tarih olmak üzere iki kıtadan oluşmakta ve başta Türkiye olmak üzere çeşitli ülkelerde çok sayıda yazma nüshası bulunmaktadır. Ali Milanî, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Şevket-i Buhârî ve O’nun Üslûbunun Türk Edebiyaƨna Tesiri adıyla bir doktora tezi hazırlamış ve bazı bölümlerini Şevket-i Buharî: Hayaƨ ve Divanından Seçmeler adıyla yayımlamışƨr (İstanbul 1961). 1968’de Tacikistan’da divandan seçmelerin bir neşri, daha sonra Tacikistan İlimler Akademisi Şarkiyat EnsƟtüsü taraķndan Tacikistan ve Özbekistan’da mevcut