ULUSLARARASI İSLAM VE MODEL İNSAN SEMPOZYUMU 26-27 NİSAN 2018 KAHRAMANMARAŞ 198 BİR AİLE BABASI MODELİ OLARAK HZ. PEYGAMBER Feyza Betül Köse * ÖZET Resulullah’ın Kurʼân-ı Kerîm tarafından deklare edilen örnek oluşu kuşkusuz sadece dinî alana münhasır değildir. Hz. Peygamber’in, dine taalluk eden meselelerde olduğu gibi günlük hayatımızda da biz Müslümanlara örnek olacağı izahtan vârestedir. Hz. Peygamber’in mescid dışındaki en fazla zaman geçirdiği yer de bittabî evidir. Burada hanımlarının yanı sıra hem kendi öz çocukları hem eşlerinin daha önceki evliliklerinden olan üvey çocukları hem de azatlıları ve hizmetinde bulunanl ar ile bir arada olmuştur. O günün kısıtlı fizikî ve maddî imkânları içerisinde bu tür bir yaşamın zorluğu hakkında fikir yürütülebilir. Bizim için asıl önemli olan ise Hz. Peygamber’in bu kadar farklı üyeleri bulunan bir ailenin babası olarak onlara yönelik tutum ve davranışlarının bugünkü hayatımızda sahip olduğu modellik değeridir. Bir Müslüman, aile hayatında da Resulullah’ı örnek ve model alması durumunda “Sizin için Resulullah’ta güzel bir örnek vardır” şeklindeki Kur’ân ayetinin gereğini yerine getirmiş ve sünnete uygun bir hayat yaşamış olacaktır. Giriş Müslümanlar için örnek ve model oluşu Kur’ân-ı Kerîm tarafından “Sizin için Allah Resûlü’nde güzel örnek vardır” 1 ayetiyle tescil edilen Hz. Peygamber’in bir aile babası olarak da ümmetine en güzel örneği sunduğu ve mutlu bir aile hayatı yaşamak noktasında onun modelliğinin önemli katkılar sağlayacağı muhakkaktır. Bu, durum Allah Resûlü’nün yakınları tarafından da kabul edilmiş mesela Hz. Ebû Bekr, “Ailesine iyi davranma konusunda Peygamber’i örnek alın” demişti. 2 Bilindiği üzere Resulullah’ın, vefatından sonra hayatta kalan tek evladı Hz. Fâtıma’dır. Medine döneminde Fâtıma’nın Hz. Peygamber ile çok yakın oluşu baba-kız arasındaki münasebetlere dair pek çok hususun rivâyet edilmesine zemin hazırlamıştır. Dönemin Arap toplumunda bir babanın kızıyla ne kadar yakın olabileceğine ilişkin örnekler sunan bu yakınlık ve aralarındaki sevgi, her dönemde baba - kız ilişkilerinde model alınacak unsurlar içermektedir. Resulullah’ın diğer çocukları ile olan münasebetlerine dair bilgilerimiz ise Fâtıma ile olana kıyasla çok daha azdır. Erkek çocuklarının çok küçük yaşta hayatlarını kaybetmeleri, diğer kızlarının ise ömürlerinin büyük bölümünü Mekke döneminde geçirmeleri ve bu dönemden kaynaklara yansıyan özel ve sosyal hayata ilişkin rivâyetlerin çok sınırlı oluşu, onların Medine döneminde evli olup evlerinin ayrı olması ve Resulullah’tan önce vefat etmeleri bu durumun temel nedenlerindendir. Torunları ile olan ilişkilerinde ise en çok öne çıkan isimler Hasan ve Hüseyin’ dir. Resulullah hayatta iken dünyaya gelen diğer torunlarının çoğunun küçük yaşta ölmesi; Hasan’ın yedi, Hüseyin’in ise altı yıl, buna mukâbil kendisinin vefatından sonra uzun yıllar yaşayan Zeyneb’in iki, Ümmü Gülsüm’ün bir yıl Resulullah ile beraber yaşaması ve Hz. Fâtıma’nın evinin Resulullah’ınkine çok yakın olması, Hasan ve Hüseyin’in dedeleri ile olan ilişkilerine dair anlatımların çokluğunu açıklamaktadır. Bu durumun istisnası Resulullah’ın kızı Zeyneb’ten olan torunları Ali b. Ebi’l-Âs ve Ümâme bnt. Ebi’l- Âs’tır. Kaynaklar Ali’nin sekiz dokuz yaş civarında ve dedesi hayatta iken vefat ettiğini göstermektedir. 3 Ancak hayatı hakkında bir bilgi bulunmadığı gibi dedesiyle olan münasebetlerine dair bir -iki rivâyet dışında bir anlatım da mevcut değildir. Ümâme’nin ise ne zaman doğduğuna dair kesin bir tarih verme imkânı olmamakla beraber, 4 teyzesi Fâtıma’nın vefatından kısa bir süre sonra Hz. Ali ile evlenerek * Dr. Öğr. Üyesi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Siyer-i Nebî ve İslâm Tarihi Ana Bilim Dalı, feyzabetulkose@ksu.edu.tr 1 33/Ahzâb 21. 2 Buhârî, Fezâil: 22. 3 İbn Sa’d, Muhammed b. Sa’d b. Meni’ el-Hâşimî el-Basrî (230/845), Kitâbu’t-Tabakâti’l-Kebîr, I-XI, thk: Ali Muhammed Ömer, Mektebetü’l-Hancî, Kahire 2001, X, 31; İbn Abdilber, Ebû Ömer Yûsuf b. Abdillah b. Muhammed b. Abdilber el- Kurtubî (463/1071), el-İstîâb fî Ma’rifeti’l-Ashâb, I-IV, thk, tlk: Ali Muhammed Muavvız-Âdil Hamîd Abdilmevcûd, Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1995, III, 1134; İbnu’l-Esîr, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed (630/1232), Üsdü’l-Ğâbe fî Ma’rifeti Sahâbe, I-VIII, thk, tlk: Ali Muhammed el-Muavvız-Âdil Ahmed Abdulmevcûd, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1996, IV, 118; VII, 131; İbn Hacer, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed el-Askalânî, (852/1449), el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe, I-IX, Dâru’l- Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut tz., IV, 271; VIII, 92. 4 Ümâme’nin doğduğu yıl ile ilgili tartışmalar için bkz., Yılmaz, Hayati, Hz. Peygamber’in Aile ve Akraba Atlası, Paradoks Yay., İstanbul 2012, 111-112.