Οι περί γλώσσης αντιλήψεις του Μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθου Φιλιππίδη και ο εκπαιδευτικός δημοτικισμός της εφημερίδας Εποχή (Τραπεζούντα 1920). Κώστας ΦΩΤΙΑΔΗΣ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Σοφία ΗΛΙΑΔΟΥ-ΤΑΧΟΥ, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Παρασκευή ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ, Απόφοιτη ΠΜΣ ΠΤΔΕ, Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα μελέτη εστιάζει σε δυο προσωπικότητες της τραπεζουντιακής ελίτ: τον Μητροπολίτη Χρύσανθο Τραπεζούντας και το δημοσιογράφο της εφημερίδας Εποχή (Τραπεζούντα, 1920), Νίκο Καπετανίδη και εξετάζει τις απόψεις τους για την ελληνική γλώσσα και εκπαίδευση στον Πόντο την περίοδο του εθνικισμού. Στο συγκείμενο του Πόντου το ζήτημα της επιλογής της εκπαιδευτικής γλώσσας και μεταρρύθμισης αποκτά εθνοπροσδιοριστικές διαστάσεις, ενώ παράλληλα εκδηλώνονται δυο τάσεις: η πρώτη από αυτές αποτελεί έκφραση του πατριαρχικού οικουμενισμού και προτείνει την επιλογή μιας λόγιας καθαρεύουσας, ως εργαλείου που θα επιτρέψει την αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και την καθιέρωση του ελληνισμού στο ανατολικό οικοδόμημα. Η δεύτερη αποτελεί έκφραση των οπαδών του νεοελληνικού εθνικισμού, που υποστηρίζουν τη δημοτική και την αντιμετωπίζουν ως ανανεωτική δύναμη, που θα προσδιορίσει τα εθνικά χαρακτηριστικά των μελών του νέου ελληνικού έθνους. Ο Χρύσανθος, Μητροπολίτης Τραπεζούντας, εκφράζει την πρώτη τάση προτείνοντας την καθαρεύουσα και ακολουθώντας με συνέπεια τις ιδεολογικές του καταβολές. Ο Νίκος Καπετανίδης υποστηρίζει ξεκάθαρα τον εκπαιδευτικό δημοτικισμό και στηλιτεύει όλα τα τρωτά σημεία ενός παροπλισμένου εκπαιδευτικού συστήματος προσανατολισμένου στα οικουμενικά ιδεώδη του Πατριαρχείου. Στο άρθρο εξετάζεται η σχέση ανάμεσα στις δύο τάσεις οι οποίες εντάσσονται παράλληλα στο πλαίσιο του νεοελληνικού εθνικισμού της περιόδου. SUMMARY The present study focuses on two special personalities of the trapezountian elite; the Metropolitan Bishop Chrysanthos Philippides and the journalist of the “Season” newspaper (Τrapezounta, 1920) Nikos Kapetanidis. The study researches their aspects about the Greek language and education in Pontos area during the modern Greek nationalism period. In the context of Pontos the question of choosing the educational language and reform acquired national dimensions, while at the same time two tendencies were expressed: the first of them constitutes expression of the patriarchic ecumenism and proposes the purist Greek as a tool that will allow the resurgence of ancient Greek spirit and the establishment of the Hellenisms in the East. The second tendency constitutes an expression of the Modern Greek nationalism, being supported by people considering modern Greek language as a renewing force determining the national characteristics of modern Greek nation. Chrysanthos expresses the first tendency, proposing the puristic Greek and following consequently his ideological origins and values. N. Kapetanidis evidently supports the educational vulgarism and castigates all the vulnerable points of an educational system directed in the patriarchal ecumenical values. In the article the relation between the two tendencies is examined while they are included in the frame of Modern Greek nationalism. 1.ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Αντικείμενο της παρούσας μελέτης είναι η εξέταση των γλωσσικών επιλογών του Μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθου Φιλιππίδη και του εκδότη της Εποχής Νίκου Καπετανίδη. Η επιλογή των δυο προσώπων δεν είναι τυχαία· ως μέλη της τοπικής ελίτ, ασκούν επίδραση στο κοινοτικό σώμα της Τραπεζούντας, ενώ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και την πολιτική της εξέλιξη, αποκαλύπτοντας τα κοινωνικά και ιδεολογικά της συμφραζόμενα λίγο πριν την κατάρρευση. Πεδίο εφαρμογής της έρευνας είναι η Τραπεζούντα του 1920· η περίοδος προσδιορίζεται από την έξαρση του τουρκικού