Głuszkowski M., 2017, Staroobrzędowcy za granicą i na emigracji wewnętrznej , „Emigrantologia Słowian” vol. 3 (2017), s. 5–6. 5 Michał Głuszkowski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, Polska) Staroobrzędowcy za granicą i na emigracji wewnętrznej. The Old Believers abroad and on inner emigration. Аннотация: Старообрядцы представляют собой особый пример славянской эмиграции. После раскола в Русской православной церкви в второй половине XVII в. те, которые не приняли реформ патриарха Никона, подвергались перследованиям как церковных, так и государственных властей. Чтобы сохранить свои религиозные взгляды, старообрядцы были вынуждены искать убежище или в российской глубинке (внутренняя эмиграция), или за рубежом. Специальный выпуск журнала «Эмигрантология славян» посвщается разным аспектам жизни старообрядцев на эмиграции (их языку, истории, культуре, религии и книжности). Ключевые слова: старообрядцы, внутренняя эмиграция, эмиграция, диаспора Summary: The Old Believers are a specific example of Slavs in exile. Those, who did not accepted the reforms introduced by the patriarch Nikon in the Russian Orthodox Church in the middle of the 17 th century, were persecuted both by civil and church authorities. To preserve their religious views, they had to abandon their homes and settle either in the middle-of-nowhere in Russia (inner emigration) or abroad (living in exile). The special issue of “Emigrantologia Słowian” is devoted to various aspects of life of the Old Believer emigration (language, history, culture, religion and literary heritage). Key words: Old-Believers, inner emigration, exile, diaspora Staroobrzędowcy stanowią szczególny przykład słowiańskiej społeczności emigracyjnej. Choć ich największe skupiska wciąż znajdują się w Rosji, jedną z najważniejszych cech rozpoznawczych tej grupy jest jej emigracyjny charakter . Wprowadzane na początku drugiej połowy XVII w. w Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej reformy patriarchy Nikona były wspierane przez władzę świecką w osobie cara Aleksego Michajłowicza. Przeciwnicy reform narażeni byli więc nie tylko na sankcje cerkiewne, do których należało m.in. objęcie ich ekskomuniką na Wielkim Soborze w 1667 r., ale również na prześladowania ze strony władz państwowych (Iwaniec 1977: 30–31). Do systemu prześladowań starano się także włączyć miejscową ludność, np. fałszywie oskarżając starowierców o dokonywanie rytualnych krwawych ofiar z ludzi (por. Апанасенок 2010). Dlatego też właściwie od początku swojej historii staroobrzędowstwo związane jest z migracjami. Olga Bachtina i Jelena Dutczak migrację traktowały wręcz jako jedną z konfesyjnych norm zachowań starowierców (Бахтина, Дутчак 2010). Część z nich odbywała się w granicach Rosji i wiązała się z porzuceniem rodzinnych miejscowości oraz poszukiwaniem nowego miejsca osiedlenia na dalekiej prowincji lub poza granicami carskiego imperium. Niekiedy migracje wewnętrzne 1 , np. ucieczka na północ lub na Syberię, 1 O problemie emigracji wewnętrznej lub inaczej „emigracji bez emigracji” lub „diaspory bez emigracji” u starowierców ukrywających się w różnych zakątkach carskiej Rosji pisała m.in. Jelena Smorgunowa (zob. Smorgunowa 2010).