86 Zarządzanie Publiczne Nr 3(29)/2014 ISSN 1898-3529 doi: 10.7366/1898352932908 Krzysztof Wielecki Krótki wykład o podmiotowości Koncept podmiotowości może być pomocny w refeksji na temat statusu ontycznego człowieka i zbiorowości ludz- kiej, a także relacji między ludźmi i społecznościami, znaczenia w nich człowieka. Koncept taki może i powinien być także początkiem refeksji o społeczeństwie, państwie, polityce oraz człowieku, zdrowiu psychicznym, tożsamości. Artykuł zawiera szkic propozycji teorii podmiotowości w czasach kryzysu cywilizacyjnego, kiedy w płynnej rzeczywi- stości gubią się często człowiek i wartości. Słowa kluczowe: podmiotowość, kryzys cywilizacyjny, ontyczna natura człowieka i społeczeństwa. Podmiotowością zajmuję się od wielu już lat. Usiłuję nadać konceptowi podmiotowości, jak go określam, formę umożliwiającą budowę teo- rii. Szerzej tą problematyką zajmuję się w książ- ce Podmiotowość w dobie kryzysu postindustriali- zmu. Między indywidualizmem a kolektywizmem (2003). Wydaje mi się, że dobrze opracowa- ny koncept podmiotowości może być niezwykle cenną pomocą w refeksji na temat statusu on- tycznego człowieka i zbiorowości ludzkiej, a tak- że relacji między ludźmi i społecznościami, zna- czenia w nich jednostski. Sądzę też, że może on (ale również powinien) stać się początkiem re- feksji o społeczeństwie, państwie, polityce oraz człowieku, zdrowiu psychicznym, tożsamości. Szczególnie mocno optowałbym za budowaniem teorii podmiotowości w czasach kryzysu cywili- zacyjnego, który często w płynnej rzeczywis- tości gubi człowieka i wartości (Bauman 1995). Problematyce kryzysu cywilizacyjnego poświę- ciłem pracę Kryzys i socjologia (2012). Dlatego niniejszy artykuł zatytułowałem „Krótki wy- kład o podmiotowości”. W ten sposób, autoiro- nicznie, chcę wyrazić bezradność autora, który jest przekonany, że tekst trzeba znacznie upro- sić, skrócić i dokonać jego głębszej redukcji, ale równocześnie zdaje sobie sprawę, iż nie będzie to z korzyścią dla jego treści. Od przeszło 40 lat, w związku z wielkimi przeobrażeniami technologicznymi, mamy do czynienia z narastającym globalnym i totalnym kryzysem cywilizacyjnym, który wywołuje wie- le zmian. Składają się na to cztery podstawo- we procesy: globalizacja gospodarki oraz kultury, przyspieszona sekularyzacja i kryzys tradycyjne- go ładu społecznego. Zmiany te pociągają za so- bą wiele dobroczynnych skutków, otwierają no- we szanse przed ludzkością, dają wiele nadziei. Jednak również powodują, przejściowo lub nie, sporo dramatycznych konsekwencji o ewident- nie negatywnym znaczeniu, a także stwarza- ją napięcia i ryzyka, z tymi o eschatologicznym wymiarze włącznie. Globalizacja technologicz- na i gospodarcza powoduje globalizację kultu- ry – przede wszystkim w postaci kultury maso- wej (szerzej: Wielecki 2005, s. 115–133; 2006, s. 33–51). Nie jest to jedynie kwestią smaku ar- tystycznego. Sądzić można, że mamy do czynie- nia z niezwykle poważnym procesem krystali- zowania się zrębu globalnego społeczeństwa, co powoduje szczególną karierę starej, ale nadzwy- czajnie żywotnej, kultury masowej w nowej roli: globalnej quasi-kultury. Być może czas już zapy- tać, czy nie jest ona współcześnie największym medium masowej, ponadnarodowej, globalnej pedagogii? Nowotworowy wręcz rozrost kultury masowej jest możliwy w przestrzeni kulturowej, społecz- nej i gospodarczej naszych czasów – przełomu epok. Jednym z najistotniejszych jego czynników Krzysztof Wielecki – Uniwersytet Kardynała Stefana Wy- szyńskiego w Warszawie, Instytut Socjologii, Katedra Myśli Społecznej.