Yabancı Dil Türkçe Öğretim Kitaplarının Dil ve Kültür İçeriğinin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesinin Çok Merkezlilik İlkesi Açısından İncelenmesi 1 Yunus ALYAZ 2 , Kazım YOLDAŞ 3 , Şükrü BAŞTÜRK 4 , Mustafa ULUOCAK 5 Özet Bu çalışmada Yabancı dil olarak Türkçe öğretim materyallerinde Türkçenin ve Türk kültürünün çok merkezlilik özelliğinin temsil edilme durumunu belirlemek amacıyla Uludağ Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Destekleme Komisyonunun (BAB) desteğiyle 2016 yılında başlatılan hızlı destek projesi (HDP(E)-2016/10) kapsamında gerçekleştirilen çalışmalar ele alınmaktadır. Çağdaş dilbilim ve dil öğretim çalışmaları, Avrupa Ortak Çerçeve Metni, gerek dilbilim araştırmalarında gerekse dil öğretimi süreçlerinde yaygın olarak tek merkezli bir dil ve kültür anlayışının esas alındığını fakat bunun gerçek yaşamla örtüşmediğini, bu nedenle dil ve kültür bağlamında çok merkezliliğin (pluricentricism) dikkate alınması gerektiğini önermektedir. Bu çalışmada proje için derlenen Türkçe öğretimi amacıyla güncel olarak kullanılan 63 ders kitabı, 43 okuma kitabı, 3 dilbilgisi kitabı, 3 film seti (6 Film), 4 dinleme seti ve 2 bilgisayar destekli materyal olmak üzere toplam 118 kaynağın dil ve kültür içeriği derlenerek sınıflandırılmış ve Avrupa Ortak Çerçeve Metninin dillerin çok merkezliliği ilkesi açısından değerlendirilmesi sonucu elde edilen bulgular sunulmaktadır. Projenin ilk üç aylık döneminde elde edilen bulgular, incelenen materyallerin yabancı dil Türkçe öğretiminde dil değişkesi olarak İstanbul Türkçesinin, kültürel bağlamda da Türkiye ile sınırlı Türk kültürünün, Türkiye kültürü içinde ise ağırlıklı olarak batı bölgeleri kültür öğelerinin esas alındığını, Türkçe’nin Cin’den Balkanlara kadar uzanan geniş bir bölgeye yayılmış olan diğer değişkelerine ve aynı yaygınlıktaki farklı Türkçe bölgelerinin kültürüne hiç veya yeterince yer verilmediğini göstermiştir. İncelemede yabancı dil Türkçe kitaplarının dünya kültürü başlığı altında farklı ülkelerin kültürel ögelerine de yer verdiği belirlenmiştir. Türkiye dışındaki Türk kültürü incelenen materyallerde bu farklı ülkelerden daha az oranda temsil edilmektedir. Bu bulgular, yabancı dil Türkçe öğretiminde ve kültür aktarımında çok merkezlilik alanyazınında vurgulanan baskın dilin veya dil ve kültür değişkesinin (örn. İngiliz/Amerikan İngilizcesi) esas alındığı bulgusuyla örtüşmektedir. Dillerin çok merkezlilik özelliği çağdaş dilbilim çalışmalarına ve Avrupa Ortak Çerçeve Metni gibi çağdaş dil öğretim konseptlerine dayandığından bu çalışmadan elde edilen sonuçlar yabancı dil Türkçe öğretimi materyalleri geliştirme sürecinde dilbilim ve dil öğretim alanında gerçekleşen çağdaş gelişmeler ve güncel gerçekler dikkate alınarak Türkçenin farklı değişkelerine ve Türk kültürünün farklı bölgelere ait özelliklerine de yer verecek şekilde hazırlanması açısından önemlidir. Anahtar Sözcükler: Yabancı dil Türkçe öğretimi, kültür, Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi, Türkçe değişkeleri, çok merkezlilik 1 Bu çalışma, Uludağ Üniversitesi BAP desteğiyle başlatılan hızlı destek projesi (HDP(E)-2016/10) kapsamında elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. 2 Doç. Dr., Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yabancı Diller Eğitimi Bölümü 3 Prof. Dr., Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü 4 Okt. Dr., Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü 5 Okt. Dr., Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü