NOGAY TÜRKÇESİNDE OLUMSUZLUK KATEGORİSİ * Doç. Dr. Dilek ERGÖNENÇ AKBABA Gazi Üniversitesi [Türkiye] GİRİŞ Olumsuzluk Nedir? Harekete ve değişime sahip olan “varlığın” olumlusundan veya olumsuzundan söz etmek mümkündür. Varlığın olumsuzu onun yokluğu iken, hareketin olumsuzu da olumlusu da onun varlığıdır, yani onun gerçekleşmesini gidermez (Karaağaç 2013: 604). Dünya üzerinde bir nesne veya varlığın tanımlanabilmesi veya değer kazanabilmesi o varlığın mevcut olmasına bağlıdır. Var olmayan, gerçek karşılığı olmayan bir nesne veya varlığı adlandırmak da, tanımlamak da mümkün değildir (Ağca 2010: 1). “Olumsuz” bir şeyin zıddı, karşıtı; bulunmama, içermeme, yokluk anlamındadır. Türkçede olumsuz kelimesine, tasvip edilmeyen, doğru olmadığı herkes tarafından kabul edilen vb. başka anlamlar da yüklenmiştir, hatta olumsuz terimi bu anlamıyla da kabul edilmektedir (Erten 2007: 1169). Dünya dillerinde olumsuzluk şekline sahip dil bulunmamaktadır. Dilbilimi bakımından olumsuzluk kavramına bakıldığında ise olumsuzluğun; biçim-bilimi, biçim-söz dizimi, söz dizimi ve anlam bilimi gibi farklı alanlar içinde ele alınıp incelendiği, görülenden daha karmaşık bir gramatikal bir yapıya sahip olduğu görülmektedir (Ağca 2010: 2). “Zeijlstra’ya göre olumsuzluk unsurları; 1.Olumsuzluğa işaret eden ve söz dizimsel olumsuzluk açısından değerlendirilen olumsuzluk işaretleyicileri, 2. Bağlı oldukları yapı ya da cümleye göre değişebilen ve bütün bir cümleyi olumsuzlaştıran olumsuzluk niceleyicileri (negative quantifiers), 3. Söz dizimsel kurgu içinde cümledeki pozisyonuna göre şekillenen ve bazen olumsuzluğa sebep olmayan olumsuzluk sözcükleri (N-words), 4. Belli bir kurala bağlı olmada anlam bilimi açısından olumsuzluk ifade eden fiil ve edatlardan meydana gelen olumsuzluk şekilleri (semi-negatives) olmak üzere dört farklı yapıya sahiptir” (Ağca 2010: 2). Danimarkalı dilbilimci Jespersen olumsuzluk kavramının sözdizimi ile ilgili olduğunu belirtir. Ona göre dünya dilleri aynı seyri takip ederek bu olumsuz yapılara kavuşmuştur. Jespersen dillerdeki olumsuzluk gelişimini yedi safha hâlinde belirlemiştir. Ancak bu safhalar bütün dünya dillerinde aynı şekilde gerçekleşmemiştir (Ağca 2010: 3-4). Buna göre; 1. Safha: Olumsuzluk, çekimli fiile * Bu makale 15-18 Ekim 2015 tarihleri arasında Çanakkale 18 Mart Üniversitesinde düzenlenen VIII. Uluslararası Dünya Dili Sempozyumu’nda sunulan bildirinin genişletilmiş şeklidir.