- 406 - Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 11 Sayı: 59 Ekim 2018 Volume: 11 Issue: 59 December 2018 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2648 TÜRKİYE İLE TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TURİSTİK HAREKETLERE COĞRAFİ BİR BAKIŞ  GEOGRAPHICAL SURVEY ON TOURIST MOVEMENT BETWEEN TURKEY THE TURKISH REPUBLICS Murat YILMAZ** Öz Bu araştırmanın amacı Türkiye ile diğer Türk devletleri arasındaki turistik hareketleri incelemektir. Çalışma betimsel bir araştırma olup mevcut turistik hareketlerin boyutlarının ortaya çıkarılması ve bu hareketleri daha da geliştirmek için nelerin yapılabileceği üzerinde durulacaktır. Çalışmada TÜİK’in son yıllara ait verileri kullanılacaktır. Küresel turizm endüstrisi her geçen gün büyümektedir. 2017 yılının verilerine bakıldığı zaman dünya genelinde turist sayısının 1 milyar 322 milyonu, bu sektör için harcanan paranın da 1 trilyon 250 milyar Amerikan dolarını geçtiği görülmektedir. Modern kitle turizminin uluslararası boyutunu iklim, siyasi ilişkiler, kültürel bağlar, zıtlıklar, göreceli maliyetler ve mesafe gibi çeşitli coğrafi ve ekonomik faktörler etkilemektedir. Dünyada en fazla turist çeken yarı kurak Akdeniz iklimi bölgesi, Türkiye’nin güney ve batı kıyıların da içine almaktadır. Bu bölgenin Avrupa, Rusya ve Ukrayna’nı yanı sıra Türk Devletlerinden de daha fazla turist çekmesi beklenir. Ancak bu ülkelerden ülkemize gelen turist sayısını az olduğu görülmektedir. Sovyetlerin dağılması ile birlikte eski Sovyet ülkelerinin vatandaşları eğitim, ticaret ve turizm gibi amaçlarla çeşitli ülkelere daha sık gitmeye başlamışlardır. Türkiye ile diğer Türk devletleri arasında binlerce yıl öncesine dayanan kültürel bağlar bulunmaktadır. Bu açıdan Türkiye ile bu ülkeler arasında turizmin gelişmesi beklenmektedir. Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke iken Hazar gölüne kıyısı olanlar dışında, Türk devletlerinin denizden yoksun olduğu görülmektedir. Bu durum ülkemiz ile Türk devletleri arasında önemli bir zıtlık olup turizmin gelişmesine olumlu etki yapabilir. Göreceli maliyetler açısından bakıldığında, Türk cumhuriyetlerindeki vatandaşların gelir durumunun ülkemize göre oldukça düşük olması, onların Türkiye’de tatil yapmalarını olumsuz etkileyen bir faktördür. Yani kendi ülkelerindeki kazançları ve bu kazançlarının Türkiye’deki alım gücü açısından durumu, onların aleyhine bir tablo oluşturmaktadır. Bu nedenle ülkemize turist olarak gelenler çeşitli işlerde çalışmaktadırlar. Türkiye ile Türk cumhuriyetleri arasındaki mesafenin turizme etkisi olumludur. Çünkü bu ülkelerin bazıları karayolu ile ve tümü hava yolu ile Türkiye’ye çok yakındır. Bu durum yolda geçen zaman ve ulaşıma ayrılan kaynak açısından turistler için avantajlar oluşturmaktadır. Türkiye ile Türk cumhuriyetleri arasında, 1990’lı yılların başında başlayan siyasi ilişkiler genellikle iyidir. Türk Cumhuriyetleri dış dünya ile özellikle de Türkiye ile siyasi ilişkilerinin gelişmesini önemsemektedirler. Doğal olarak siyasi ilişkilerin iyi olması, vize ve seyahat kolaylıklarını ve insan hareketliliğini olumlu etkilemektedir. Kültürel bağlar, siyasal ilişkiler, zıtlıklar ve mesafe gibi çok sayıda etken açısından teorik olarak Türkiye ile Türk devletleri arasında turizmin gelişmesi beklenmektedir. Göreceli maliyetler açısından ise olumsuz bir durum söz konusudur. Ancak çok sayıda olumlu etkene rağmen Türkiye ile Türk cumhuriyetleri arasında turizm hareketlerinin iyi bir düzeyde olduğu söylenemez. 2017 yılı verilerine göre Türkiye’ye gelen toplam 32.410.034 turistin sadece 1.730.413’ü yani % 5,3’ü Türk devletlerinden gelmiştir. Aynı yıl Türkiye’den yurt dışına yaklaşık 9,2 milyon kişi giderken bunların sadece % 4,3’ü Türk devletlerine gitmiştir. Azerbaycan 256.138 turistle Türkiye’den nispeten fazla turist alan bir ülkedir. Ancak Türkiye’den diğer ülkelere giden turist sayısı son derece azdır. Bu veriler ülkemiz ile Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan gibi Kafkasya ve Orta Asya Türk devletleri arasındaki turizmin yeteri kadar gelişmediğini göstermektedir. Bu durumun nedenleri irdelenmeli, problemler ortadan kaldırılmalı ve akraba olan bu topluluklar arasındaki karşılıklı turistik hareketlerin geliştirilmesi için gerekli adımlar atılmalıdır. Türkiye ile Türk Cumhuriyetlerinin de içinde olduğu eski Sovyet ülkeleri arasındaki turistik hareketler ele alındığında Rusya, Ukrayna ve Gürcistan’ın Türkiye’ye daha fazla turist gönderdikleri anlaşılmaktadır. Türk cumhuriyetlerinden ise Azerbaycan nispeten fazla turist gönderen bir Eski Sovyet ülkesi olarak dikkat çekmektedir. Türkiye’den dışarıya giden turistler daha çok Gürcistan ve Azerbaycan’a yönelmektedirler Diğer eski Sovyet ülkeleri Türkiye pazarından çok fazla turist alamamaktadırlar. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Türk Cumhuriyetleri, Turizm, Siyasi İlişkiler, Kültürel Bağlar. Abstract The aim of this study is to investigate tourist movement between the Turkey and other Turkish states. The study will be a descriptive research, focusing on the discovery of the dimensions of the existing tourist movements and what can be done to improve these movements. In the study, data of TurkStat will be used. The global tourism industry is growing day by day. Looking at the data for 2017, it is seen that the number of tourists in the world is 1 billion 322 million and the money spent for this sector exceeds 1 trillion 250 billion US dollars. The international dimension of modern mass tourism is affected by various geographical and economic factors such as political relations, climate, cultural ties, opposites, relative costs and distance.  Bu çalışma 28-30 Haziran 2018 tarihlerinde Bakü’de (Azerbaycan) yapılan 4. Türk Kültür Coğrafyasında Eğitim ve Sosyal Bilimler Sempozyumu’nda sözlü bildiri olarak sunulmuş ve özet olarak yayımlanmıştır. ** Doç. Dr., Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü.