113 LEBİB EFENDİ’NİN TARİH KITALARINDA DİYARBAKIR KENTİNİN SOSYAL HAYATINDAN YANSIMALAR Sedat Kardaş Muş Alparslan Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Özet Tarihler, divan şairlerinin sosyal hayata olan ilgi ve dikkatlerini yansıtan manzumelerdir. Şairler, memduhları ile alâkalı olmak üzere savaşlar, hastalıklar, doğal felaketler , şehirde gerçekleştirilen imar faaliyetleri, kendileri için önem arz eden kimselerin doğum ya da ölümleri, şehrin sosyal, kültürel, siyasi ve idari hayatına dair bilgilere tarih kıtalarında yer verirler. 18. yüzyılın başlarında, o zaman Âmid olarak da bilinen Diyarbakır’da doğmuş olan ve Lebîb-i Âmidî adıyla bilinen Seyyid Abdülgafûr Lebîb Efendi de divanında bu tarz şiirlere yer vermiştir. Lebîb Divanı’nda genellikle kıt’a-i kebire şeklinde olmak üzere toplam 99 tarih kıt’ası vardır. Şiirlerinde, zeki anlamına gelen Lebîb mahlasını kullanmış olan ve memleketi Diyarbakır’da medrese tahsilini tamamladıktan sonra, aynı şehirde yirmi yıl müftülük yaptığı belirtilen Lebîb’in en önemli eseri Divan’ıdır. O, genelde bölge eyaletlerine ve özellikle Diyarbakır’a atanan vezir ve paşalar için çok sayıda “methiye kasidesi” ve tarihli “kıta-yı kebire” yazmıştır. Lebîb, Diyarbakır’da bulunduğu süre zarfında şehrin sosyal hayatıyla yakından ilgilenmiş, gördüğü yanlışlık ve aksaklıkları dile getirmekten çekinmemiştir. Bu çalışmada, Lebib Divanı’nda yer alan tarih kıtalarında dönemin Diyarbakır’ına dair bilgilerin yansımaları üzerinde durulacaktır.