ХАВСРАЛТ Ч.Доржсүрэн, Ч.Дугаржав, Г. Цэдэндаш МОНГОЛОРНЫОЙНХЭВШИНЖ Монгол орны ойн тооллого хийхэд зориулжой-ургамалжлын муж, хошуу, өндрийн бүслүүрийн цогцолбор болгонд тохиолдох ойн хэвшинжийг энэхүү хавсралтандтовч оруулсан болно. Ойн хэвшинж гэдэг нь моддын бүрэлдэхүүн, бусад ташингын ургамал, амьтны аймаг, бичил организм, уур амьсгал, хөрс, усны нөхцөл, ургамал ба орчны харилцаннөлөөлөл, биогеоценоз доторх болон биогеоценозынхоорондох бодис-эрчим хүчний солилцоо, сэргэн ургалтын явц ба солигдолтын чиглэл зэргээр нэг ижил ойн цогцнэгдэл юм(Сукачев, 1972). Энэ нь эдийн засгийн ижил нөхцөлд ойн аж ахуйн нэг ижил арга хэмжээг шаардана(Ч.Доржсүрэн, Ч.Дугаржав, Г.Цэдэндаш ба бусад. Монгол орны ойн таксацын лавлах. УБ., Бэмби сан, 2012. номноос ойн хэвшинжийн талаар нарийвчлан үзэж болно). Ойн хэвшинжийг тодорхойлж бичихийн тулд юуны өмнө ойн тооллого хийж байгаа газар нь Монгол орны ой-ургамалжлын ямар муж, хошуунд хамаарч байгааг энэхүү хавсралтын 1-р зургаар тогтооно. Дараа нь тооллого хийж байгаа талбайн налуугийн чиглэл, өнцгийн хэмжээ, уулын дээд, дунд, доод хэсэгт орших байдал, далайн түвшнээс дээш өргөгдсөн байдал, ойнбонитет, бүрэлдэхүүн, зонхилогч мод, сөөг, ургамлын зүйл зэрэгүзүүлэлтийг 1-р хүснэгтийн холбогдох үзүүлэлттэй харьцуулж ойн хэвжийн дугаар, хөрсний нэрийг бичиж авна. Хүснэгтэнд уулын налууг өнцгийн хэмжээгээр нь: аажим налуу (<10 0 ), налуу (11 0 -20 0 ), их налуу (21 0 -30 0 ) эгц налуу (>30 0 ); газрын гадаргын хэлбэрийгтэгш, хотгор, гүдгэр гэж ангилсан болно. Ойн хэвшинжийг дугаарлахдаа эхлээд ой ургамжлын 3 мужийг I,II, III гэсэн ром тоогоор, дараа нь ой-ургамжлын 9 хошууг 1-9гэсэн араб тоогоор, эцэст нь ойн 142 зонхилох хэвшинжийг 1-142 гэсэн араб тоогоор (I.1.1 … III.9.142 г.м.) тэмдэглэнэ. 1.Монголорныойнөндрийнбүслүүр Монголорныойнургамалжилньөндрийнбүслүүрүүсгэжургадаг. Ойнургамалжлынбүслүүргэдэгньуулынөндрийнтодорхойхилхязгаардоторуурамьсгалы нижилнөхцөлдоршдог, ургамалжлыннэгхэвшинжидхамаарахургамалжлынзурвасхэсэгюм. Монголорныхэмжээндойнургамалжлынбүслүүрүндсэн 4ангийгялгана.Үүнд: цармыной, тайгын ой, тайгажууой, тайгархаг ой. Уулын цармын тархай мод, тармаг ойнбүсийндоод хил зааг Монгол Алтайн нуруунд 2400 м, Хан Хөхийн нуруунд 2200 м, Хангайн төв нуруунд 2500 м, Хөвсгөлийн бүс нутгийн баруун хэсэгт 1900 м, зүүн хэсэгт 1700 м, Хантайн нуруунд 1900 м, Хэнтэйн төвийн өндөр уулст 1850 м, Зүүн Хэнтэйд 2000 м-ийн өндрөөс тус тус эхлэж, ойн дээд зах дуустал үргэлжилж, дээд хил зааг нь өндөр уулын сөөгт царамтай залгаа оршдог. Цармын тармаг ой нь уулын цэвдэгт-бүдүүн ялзмагт нимгэн хөрстэй, Y-Y б ангийн бүтээмжтэй (бонитет), 0.3-0.4-өөс хэтрэхгүй өтгөрөлтэй, ихэнхдээ хуш(Pinus sibirica), шинэс(Larix sibirica) модноос бүрдэнэ. Ялангуяа ойн дээд захаар ил гарсан,эх