EFD / JFL Edebiyat Fakültesi Dergisi/ Journal of Faculty of Letters Cilt/Volume 34 Sayı/Number 2 (Aralık/December 2017) Antigone Tragedyasında Uyuşmazlık, Eşitlik ve Siyaset * Dissensus, Equality and Politics In Tragedy of Antigone Toros Güneş ESGÜN** Öz Hakkında sayısız yorum bulunan Sofokles’in Antigone tragedyasının hala güncel olmasının sebebi, onun siyaset felsefesinin en temel soruları olan “siyaset nedir?” ve “siyasal olan nedir?” sorularına yönelik birbirinden farklı yanıtları barındırmasıdır. Jacques Rancière, siyaseti demokrasi ve eşitlik ile eş anlamlı kullanmıştır. Böylelikle “siyasal”ı da düzen kurucu pratiklerle onun karşısındaki siyaset arasındaki uyuşmazlık olarak tanımlamıştır. Rancière’in bu tanımı üzerinden Antigone tragedyası yorumlanacak olursa hem siyasal eylemin ne olduğuna hem de Antigone’nin temsil ettiklerine dair yeni bir yorum getirilebilir. Bu çalışmada da Sofokles’in tragedyası Rancièreci bir perspektife okunacak, Antigone’nin eyleminin neyi savunduğu ve onu “siyasal” kılanın ne olduğu tragedyanın ortaya çıktığı tarihsel koşullar ile beraber tartışılmaya çalışılacaktır. Bu bağlamda tragedyanın Antik Yunan polis’inin ortaya çıktığı tarihsel dönemde kadınların eski toplumsal konumlarındaki gerilemeye dikkat çektiği iddia edilecektir. Antigone’nin kardeşinin cesedini gömme talebinin gerisinde polis düzenin belirlediği cinsiyet normlarının ötesine geçen bir eşitlik talebinin mevcut olduğu gösterilecektir. Makalede bu amaçla Rancière’in “siyaset” ve “siyasal” arasında kurduğu ayrımın siyasal antropolojinin arkaik toplumlara ilişkin savlarıyla nasıl paralel okunabileceği gösterilecek, ikinci olarak tragedyanın yazıldığı dönemin toplumsal koşullarına değinilecek ve eserin toplumsal cinsiyet düzenine dair olası yeni anlamlarına dikkat çekilecek, sonuç olarak Antigone’nin temsil ettikleri üzerinden günümüz siyaset felsefesinin temel problemlerine dair hangi sonuçların çıkarılabileceği tartışılacaktır. Anasoylu toplumu ataerkil düzen karşısında savunan Antigone’nin böylelikle yalnızca kadınla erkeğin eşitliğini değil herkesin herkes ile eşitliğini savunması bakımından ortak yaşama durumuna dair demokratik bir siyaset anlayışını temsil ettiği, böylelikle arkaik toplumun ütopik karakterini yansıttığı ortaya konulacaktır. Anahtar sözcükler: Antigone, Rancière, siyaset, siyasal antropoloji, anasoylu toplum, eşitlik. Abstract The reason why Sophocles’ tragedy Antigone, on which there are innumerable interpretations, is still relevant lies in the fact that it contains divergent responses to the most fundamental questions of political philosophy such as “what is politics” and “what is the political?”. Jacques Rancière used the term ‘politics’ synonymously with democracy and equality. He thus defined ‘the political’ as a dissensus between practices of constituting order and politics. If the tragedy of Antigone would be interpreted on the basis of Rancière’s definition, it could offer a new interpretation of what Antigone represents and a new understanding of political action. In this study, Sofocles’ tragedy will be read from a Rancièreian perspective in order to consider what Antigone’s action defends and what makes it “political”. In this context, we will try to show that Antigone has a demand for equality which goes beyond * Bu makale 2013 yılında Atina Dünya Felsefe Kongresi’nde sunulan “Politik Als Emanzipation: Ein Kommentar zur Antigone aus Rancièrescher Perspektive” başlıklı sözlü bildirinin genişletilmiş ve yeniden gözden geçirilmiş versiyonudur. Makalede ele alınan problemin belirlenmesindeki katkıları ve özellikle Felsefe Problemleri doktora dersinde tragedyaları felsefe problemleri- yle beraber düşünme konusunda verdiği motivasyon için Prof. Dr. Nazile Kalaycı’ya teşekkür ederim. * Dr. Araştırma Görevlisi, Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümü. © 2017, Hacettepe University Faculty of Letters, All Rights Reserved