RUS SUBAYLARINDAN YARBAY TUVERDOKLEBOF VE YZBAŞI PİLYATA GRE ERMENİLERİN ERZURUMDA TRKLERE YNELİK KATLİAM HAREKETLERİ Dr. Zekeriya TRKMEN * GİRİŞ Osmanlı Devleti idaresinde cemaat sistemine sahip olan Ermeniler, XIX ncu yüzyıla kadar hibir problemle karşılaşmadan huzur ierisinde varlıklarını sürdürmüşlerdir 1 . Avrupada esen milliyetilik rüzgarı kısa bir süre sonra Ermenileri de etkisi altına almıştır. Ortadoğunun hammadde kaynaklarına hakim olmak, diğer taraftan da Şark Meselesini kendi menfa- atleri doğrultusunda zmek isteyen Avrupa devletleri, Osmanlı sınırları ierisindeki azınlık cemaatleri ile daha yakından ilgilenmeye başlamışlardır. Osmanlı Devleti idaresinde millet-i sadıka olarak adlandırılan Er- meniler, XIX ncu yüzyıldan itibaren, devlet ynetimine cephe almışlar; Tanzimat dneminden itibaren yer yer isyanlar ıkartarak Osmanlı Devle- tini sıkıntılı durumlara sokmuşlar; Avrupa kamuoyuna, bağımsızlık yolun- daki fikirleri ile diğer meselelerini de kabul ettirmişlerdir. Kapitülasyonların sağladığı haklarla büyük devletlerin himayesine giren Ermeni vatandaşlar; misyoner okullarının da etkisiyle kısa sürede mill bilince ulaşmışlardır. Avrupa devletlerinin Ermenilere ilgisi zaman ierisinde artmıştır. Nitekim, 1878de imzalanan Berlin Antlaşması ile Ermeni Meselesi 2 milletlerarası bir konu haline getirilmiştir. zellikle II nci Meşrutiyetin ilanından sonra * Genelkurmay ATASE Başkanlığı, Atatürk Araştırma ve Eğitim Merkezi. 1 Osmanlı idaresinde Ermenilerin durumu hakkında geniş bilgi iin bk., Nejat Gyün, Osmanlı İdaresinde Ermeniler, İstanbul 1983. 2 Ermeni Meselesinin ortaya ıkışı hakkında daha geniş bilgi iin bk., Cevdet Küük, Os- manlı Diplomasisinde Ermeni Meselesinin Ortaya ˙ıkışı 1878-1897, İstanbul 1986; Esat Uras, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul 1987; Ahmet Hulki Saral, Ermeni Meselesi, Ankara 1970; Mim Kemal ke, Ermeni Meselesi, İstanbul 1986; Sadi Koaş, Tarih Boyunca Ermeniler ve Türk-Ermeni İlişkileri, Ankara 1967. Kmuran Gürün, Er- meni Dosyası, Ankara 1985.