PRZEGLĄD ORIENTALISTYCZNY NR 1–2, 2018 ARTUR RODZIEWICZ Uniwersytet Jagielloński KEŁLE, ŚWIĘTE HYMNY JEZYDÓW * ABSTRACT: The paper characterizes the oral tradition of the Yezidis with particular emphasis on their sacred hymns (Qewls). In the Yezidi religion, Qewls play a role similar to that of the holy books known in Judaism, Christianity and Islam. Because of the strict taboo on literacy, which was in force for centuries, the Yezidi hymns occupy a central place in the transmission of religious lore, they are also the oldest artefacts of the Yezidi poetic, metaphysical, theological and ethical tradition. The article is based on the author’s field research and interviews with the Yezidi experts in religious poetry in Iraq, Turkey and the South Caucasus. The paper is also an introduction to the first Polish edition, translation and commentary of two Yezidi hymns—Qewlê Zebûnî Meksûr and Qewlê Bê û Elîf—which belong to the group of the highly-respected Yezidi sacred hymns. KEYWORDS: The Yezidis, Qewls, Religious Hymns, Illiteracy, Oral tradition, Cosmogony, Theology, Sufism, Angels, Kurmanji Nasze święte kełle przyznają, że Bóg zesłał narodom cztery księgi: Indżil, Taurat, Quran, Zabur, to jest: Ewangelie, Torę, Koran i Psałterz. Mówią, że zostały zesłane z woli Boga. Jednakże nie dla nas. Dla nas zostały zesłane kełle. I my powinniśmy kierować się kełlami 1 . Pir Dima Jezydzkie święte hymny, kełle 2 , stanowią szczególny skarb bliskowschodniej tradycji mądrościowej – religijnej, mistycznej i filozoficznej. Wynika to zarówno z ich treści, jak i z przypisywanego im szczególnego statusu ontologicznego. Zajmują one w jezy- dyzmie miejsce podobne do tego, jakie mają księgi święte w innych religiach. Opiewają rzeczywistość boską, kreację świata i aniołów, dzieje świętych i proroków oraz zasady moralne, na których ufundowana jest religia Jezydów. Poniżej charakteryzuję specy- fikę jezydzkiej twórczości ustnej 3 oraz miejsce, jakie zajmują w niej kełle. Stanowi to uzupełnienie do prezentacji tekstu źródłowego dwóch jezydzkich hymnów oraz ich polskiego przekładu, które przedstawiam w dalszej części (przekładów literatury oriental- nej) tego numeru „Przeglądu Orientalistycznego”. Tekst hymnów opatruję komentarzem * Artykuł powstał w wyniku badań realizowanych w ramach stażu finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki (2016/20/S/HS1/00055). 1 Artur Rodziewicz, Odrodzenie religii jezydzkiej w Gruzji? Rozmowy z Dimitrijem Pirbarim, głową Duchowej Rady Jezydów w Gruzji, „Fritillaria Kurdica” 2017, 16, s. 48. 2 Stosuję uproszczoną polską transkrypcję słowa qewl dialektu kurmandżi języka kurdyjskiego. 3 Unikam tu posługiwania się absurdalnym oksymoronem „literatura oralna”. Być może lepszym terminem byłby zaproponowany przez Bruce’a Rosenberga „oralatura”; por. Bruce A. Rosenberg, The Complexity of Oral Tradition, „Oral Tradition” 1987, 2/1, s. 73–90; zob. też: Oral Literature: Issues of Definition and Terminology, w: Philip M. Peek, Kwesi Yankah (red.), African Folklore. An Encyclopedia, Routledge, New York – London 2004, s. 621–628.