108 PRAWO W DZIAŁANIU SPRAWY CYWILNE 27/2016 Witold Borysiak * Testamenty szczególne w formie ustnej w perspektywie porównawczej 1. WPROWADZENIE Testament ustny (art. 952 k.c.) jest najczęściej występującą w Polsce w praktyce formą testamentu szczególnego 1 . Podkreśla się też, że jest to jednocześnie jedyny testament w formie szczególnej, który odgrywa w praktyce stosunkowo dużą rolę 2 . Budzi on jednak rozliczne wątpliwości w orzecznictwie oraz jest przedmiotem wie- lu rozbieżnych wypowiedzi doktryny. Na podstawie obserwacji praktyki sądowej podnosi się w niej często, że przypadki fałszowania testamentów ustnych są o wiele częstsze niż innych testamentów 3 . W doktrynie polskiej pojawiały się też dość częs- to w ostatnich latach głosy za uchyleniem lub istotną zmianą treści art. 952 k.c. 4 Postulaty uchylenia lub zmiany określonych instytucji prawnych powinny opie- rać się na wszechstronnej analizie danego zagadnienia, w tym na ocenie tego, jak jest ona uregulowana i jak funkcjonuje w innych systemach prawnych. Pozwala to często na dokonanie realnej oceny niektórych postulatów zgłaszanych w dok- trynie. Rozwiązania obcych porządków prawnych mogą być też cennym źródłem inspiracji dla zmian. Dotyczy to zwłaszcza tych z nich, które miały największy wpływ na dotychczasową regulację prawa polskiego w tym zakresie (tzn. prawa * Autor jest adiunktem na Uniwersytecie Warszawskim oraz w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości. 1 Za testamenty szczególne uważane będą jedynie te formy testamentów, których możliwość sporządzenia uzależniona jest od zaistnienia szczególnych okoliczności. (zazwyczaj wtedy, kiedy następuje zagrożenie życia testatora lub istnieje niemożliwość sporządzenia testamentu w formie zwykłej). 2 Por. za wielu J. Gwiazdomorski, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 6.03.1975 r., III CRN 450/74, OSPiKA 1976/7–8, poz. 146, s. 334–335; S. Wójcik, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 10.10.2000 r., V CKN 970/00, OSP 2001/11, poz. 161, s. 550; E. Skowrońska-Bocian, Testament w prawie polskim, Warszawa 2004, s. 105, oraz B. Kucia, Przesłanka „istnienia obawy rychłej śmierci spadkodawcy” – uwagi de lege lata i de lege ferenda, „Rejent” 2012/12, s. 87. 3 Por. uwagi J. Czerwiakowskiego, Testament ustny w świetle praktyki, „Palestra” 1987/10–11, s. 46–51. Zob. też A. Feluś, Testamenty. Popularnonaukowe studium kryminalistyczne, Katowice 1996, s. 125–128 oraz E. Skowrońska-Bocian, Testament…, s. 105. 4 J. Czerwiakowski, Testament ustny…, „Palestra” 1987, nr 10–11, s. 46 i n.; I. Kleniewska, Testament ustny, „Jurysta” 1993/2, s. 30; J. Pietrzykowski, Wybrane zagadnienia reformy prawa spadkowego [w:] Z zagadnień współczesnego prawa cywilnego, „Studia Iuridica” 1994, t. XXI (dedykowany prof. T. Dybowskiemu), s. 254–255; E. Skowrońska, Testament ustny de lege ferenda [w:] Z zagadnień współczesnego prawa cywil- nego, „Studia Iuridica” 1994, t. XXI (dedykowany prof. T. Dybowskiemu), s. 259–266; A. Gałakan-Halicka, Stwierdzenie treści testamentu ustnego, „Monitor Prawniczy” 2004/16, s. 744–745; B. Pręda, W sprawie przyszłości testamentu ustnego, „Rejent” 2009/5, s. 93–96; B. Kucia, Przesłanka…, s. 107–109. Co do uwag de lege ferenda zob. też M. Pazdan, Prawo spadkowe [w:] Zielona Księga. Optymalna wizja Kodeksu cywil- nego Rzeczypospolitej Polskiej, red. Z. Radwański, Warszawa 2006, s. 193–194, a także M. Wróbel, Główne założenia projektu Kodeksu cywilnego, „Monitor Prawniczy” 2007/13, s. 737.