_____________________________________________________________________________________ Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 7, Sayı: 89, Mart 2019, s. 293-314 ISSN: 2148-2489 Doi Number: http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.14721 Yayın Geliş Tarihi / Article Arrival Date Yayınlanma Tarihi / The Publication Date 5.01.2018 15.03.2019 Dr. Mehmet Akif DUMAN Johannes Gutenberg Uni- Mainz- Almanca, Türkoloji- Yeni Türk Edebiyatı akifduman@live.de BOSNALI MEHMET FÂZIL PAŞA DÎVÂNI’NDA SEVGİLİYE AİT GÜZELLİK UNSURLARI 1 Öz Bosnalı Mehmet Fâzıl Paşa (1799-1882), XIX. asır devlet adamı ve şairlerindendir. Fakat daha ziyade bir devlet adamıdır ki şairlik imkânlarını bu istikamette kullan- dığını ve siyasi çekişmelerin merkezinde geçen ömrünün edebi kariyerine galebe çaldığını söylemek yanlış olmaz. Fâzıl Paşa Âlî Paşa’ya, dolayısı ile iktidara tâbî olması hasebi ile Ziya Paşa gibi muhaliflerin de karşısındadır. Fâzıl Paşa Zafer - nâme’deki ifadelere göre Ziya Paşa’yı eleştiren bir kıtʻa ile İzmid mutasarrıfı olur. Fakat şâirliğini bu maksatla kullanmanın nelere mal olacağını Zafernâme’nin ya- zılmasından sonra anlar. Esasında Ziyâ Paşa’ya muhalif olmayan, hatta Dîvân’ındaki 48. târihi Ziyâ Paşa’nın Bosna Müfettişliğine getirilmesi münâsebe- tiyle yazan Fâzıl Paşa bu kadar kolay makam edinivermek muhtevalı olarak eleşti- rilir; köpek ve soytarı gibi ağır hitaplarla tahkir edilir. Fâzıl Paşa altta kalmaz, “Reddiye ve Tekzibiyye” ile kendini savunur. Şâirlik hüneri bakımından tahkir edi- len hatta okuması kıt, câhil biri olarak nitelenen Bosnalı Mehmet Fâzıl Paşa’nın Dîvân’ını Klasik Türk Şiiri’nin en mühim ögelerinden olan “sevgili” ve “onun gü- zellik unsurları” bakımından incelemek ile en azından bu suçlamalara cevap vermiş olacağız. En büyük talihsizliği Ziyâ Paşa gibi dev bir ismi karşısına almak olan Fâzıl Paşa gösterileceği üzere mazmun kültürüne hâkim, aruz konusunda hünerli ve akıcı üslubu ile en azından vasatın üzerinde bir şâir olarak karşımıza çıkar. 1 Bu makale Mehmet Âkif Duman’ın Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından 2005 yılında kabul edilen “Fâzıl Dîvânı” isimli yüksek lisans tezinden üretilmiştir.