Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 9/2 Winter 2014, p. 1175-1195, ANKARA-TURKEY TİRMİZÎ ve EL-İLELÜ’L-KEBÎR’İNİN İLEL İLMİNDEKİ YERİNE GENEL BİR BAKIŞ * Veysel ÖZDEMİR ** ÖZET İlelu’l-Hadîs İlmi, Hadîs İlimleri’nin bir alt kolu olmakla birlikte üzerinde ihtisaslaşılması en zor alanlardan biridir. Nitekim bu alanda çok az kişi söz söyleyebilmiştir. Bunların içinde özellikle de İlelu’l - Hadîs’in doğuş ve kurumsallaşma dönemi diyebileceğimiz dönemde yani rivâyet döneminin en parlak zamanı olan hicri üçüncü asırda önemli eserler veren İmam Tirmizî de bulunmaktadır. İlelu’l -Hadîs uzun süreli hoca-talebe ilişkisine dayanan bir öğrenim süreciyle kazanılan bir ilimdir. Tirmizî de bu ilmi silsile yolu ile bu alanın önemli şahsiyetlerinden öğrenmiştir. Bunların içinde ise hadîs ilimlerinin birçoğunda olduğu gibi ilel ilminin de otoritesi olan Buhârî’den en fazla istifade etmiş tâbir-i câizse onun bu alandaki halifesi olmuştur. Tirmizî’nin biri el-İlelü’s-Sağîr diğeri el-İlelü’l-Kebîr veya el-İlelü’l- Müfred adıyla bilinen bu alana ait iki eseri bulunmaktadır. el-İlelü’s- Sağîr, el-Câmi adlı eserinin sonunda yer alan hacmi küçük olmakla birlikte yazıldığı zaman göz önünde bulundurulduğunda spesifik olarak ilel ilminden ziyâde genel anlamda hadis ilimlerinin tümünü ilgilendiren bilgiler içermesi açısından çok önemlidir. el-İlelü’l-Kebîr ise tamamen ilel ilmi ile alâkalıdır. Tirmizî bu eserinde hadislerin illetlerine ve daha başka bir çok konuya temas etmiştir. İlelü’l-Hadîs ile ilgili içerdiği zengin bilgi ve özellikle hocası Buhârî’den öğrenmiş olduğu bilgilerin sonraki nesle aktarılması açısından bu eser oldukça önemlidir. Bu çalışmamızda Tirmizî’yi ve bu alanda telif etmiş olduğu el-İlelü’l-Kebîr adlı eserini ilel ilmindeki önemi açısından incelemeye çalışacağız. Anahtar Kelimeler: Tirmizî, İlel, Muallel, Hadîs, el-İlelü’l-Kebîr A GENERAL APPROACH TO THE POSITION OF TIRMIDHI AND HIS AL-ILAL’UL KEBIR IN THE SCIENCE OF ILAL ABSTRACT Although it’s considered as a branch of Sciences of Hadith, Science of Defective Hadith is one of the most difficult areas to specialize on. Indeed very few people in this area could utter words. Among these was Imam Tirmidhi who wrote important works especially in the period of emergence and institutionalization of science of * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Hadis Anabilim Dalı, El-mek: veysel23@gmail.com