1 MİLLİ EDEBİYAT / MİLLİYETÇİ EDEBİYAT ŞİİRİNDE MEKÂN- HAFIZA, HAFIZA MEKÂNI, DİL HAFIZASI Esra Akpınar 1 ÖZET Sanat eserlerinin en önemli özelliklerinden biri, kolektif bellek için hafıza tetikleyicisi olmalarıdır. İnsan zihninde kayıt altına alınan hadiseler, zaman ve mekânın çeşitli görünümleri olarak eserlere yansıtılır. İnsanın “kendi”sini, duygu, düşüncelerini ifade ettiği, en küçük nesneden mekân algısına, evren tasarımına kadar varlığa bakış açısını ortaya koyduğu, zamanda kendine bir yer bulduğu, dünya görüşünü belirttiği en önemli sahalardan biri edebiyattır. İnsanoğlunun tüm yaşantıları, bir devinim hâlinde mekânların hafızlarında yer almakta veya tüm bu mekân ve zamanlar, hafızanın birer arketipi olarak süre gelmektedir. İç içe geçmiş iki gerçeklik düzeni olarak düşünülen “hafıza mekânı”; temel düzlemde zaman, mekân, dil ve geleneğin içine yerleşmiş, kavranabilen bir gerçeklik olarak algılanırken diğer düzlemde tamamen simgesel bir gerçekliktir. Bu açıdan toplumsal hafızanın ortaya çıkarılması, korunması ve sonraki nesillere aktarılmasında mekân, bir araç olarak öne çıkarken mekânın kendisi de toplumsal hafızanın yaratıcısı ve koruyucusu olabilmektedir. Dolayısıyla hafızadaki zaman ve mekân nesnenin kişi üzerinde bıraktığı izlerle anlam bulacaktır. Bu incelemede; Genç Kalemler Dergisi şair ve yazarlarının büyük etkisiyle teşekkül eden Milliyetçilik fikrini içeren, 1911 – 1923 arasında neşredilmiş şiirlerde; birey ve toplumun varlık algısının edebî eserlerde ne şekilde ifade bulduğu, mekân olgusuyla ilişkisi, dille ifadede ne tarz dönüştürümlere uğradığı gibi sorular, Türk sosyo-kültürel hafızasının tarihsel ve zihinsel süreç içinde değişim-dönüşümü bağlamında ortaya konmaya çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: şiir, Millî Edebiyat, mekân, hafıza GİRİŞ İnsanoğlu var olduğu günden itibaren mekânla iç içe olmuştur. Varlığını bir mekân içerisinde gösterebilen insan, bu mekânları sanatına da yansıtmıştır. Mekânsız düşünülemeyen sanatlardan biri edebiyattır. Her edebî eser, içinde en genişten en dara mutlak surette bir 1 Pamukkale Üniversitesi, SBE, Türk Dili ve Edebiyatı ABD Doktora Öğrencisi Ege Üniversitesi, Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, Türkçe Öğretim Birimi, Türk Dili Okutmanı