115 ŁUKASZ PERLIKOWSKI Rozum publiczny i edukacja polityczna – stabilność w koncepcji Thomasa Hobbesa 1. Wprowadzenie W niniejszym wywodzie proponujemy analizę kategorii rozumu publicznego i edu- kacji politycznej jako elementów państwa nowożytnego, które miały zasadni- czo wpłynąć na rozwiązanie głównego problemu teorii politycznych nowożytności, czyli problemu stabilności. Problem ten opiera się na kwestii utrzymania danego ładu politycznego w ryzach i zapobieżeniu zaistnienia niepożądanych zmian społecznych, oraz wynikających z nich rebelii. Choć recepta ta okazała się w dużej mierze skuteczna, to chcemy równocześnie dowieść, iż przejęcie tych narzędzi, przez podmioty ponadna- rodowe/niepaństwowe doprowadziło do kryzysu państwa nowożytnego. Najjaskraw- szym przykładem tej sytuacji jest wojna partyzancka, ale należy tak postrzegać również wszelkie konfikty społeczne o charakterze ideologicznym w sytuacji, gdy ideologia jednej ze stron nie jest ideologią państwową. Najkrócej rzecz ujmując: w wywodzie tym zastanowimy się, czy Lewiatan może zostać pokonany własną bronią. 2. Rozum publiczny Idea rozumu publicznego swój początek bierze z dzieła Thomasa Hobbesa pt. Lewia- tan, które wydane zostało 1651 roku. Już w początkowych rozdziałach tego traktatu autor zwraca uwagę na różnicę między rozumowaniem indywidualnym a zbiorowym namysłem 1 (rozdz. V O rozumie i wiedzy). W rozdziale XXXVI rzeczony termin jest wyrażony expressis verbis: „I powstaje tu już nie pytanie, czy to, co widzimy, że się dokonuje jest cudem; i czy cud, o którym słyszymy albo czytamy, był rzeczywistym zdarzeniem, nie zaś wytworem mowy czy pióra; lecz powstaje proste i jasne pytanie, czy opowieść o tym zdarzeniu jest prawdziwa czy też jest fałszem. I w odpowiedzi na to pytanie nie powinien każdy z nas opierać się na własnym, prywatnym rozumie czy sumieniu, lecz na rozumie publicznym, to znaczy na rozumie najwyższego za- stępcy Boga, sędziego. Uczyniliśmy go wszak już sędzią, jeśliśmy mu byli dali moc 1 T. Hobbes, Leviathan, Penguin Books, Londyn 1985, s. 110-117.