1 ΑΤΤΙΚΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, Συνέδριο Τμήματος Αττικής Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ) Μητροπολιτική Περιοχή της Αττικής: Όψεις της Κρίσης στην Πόλη και την Κατοικία και οι Αρχιτέκτονες. Μεταλλαγές στις Διαδικασίες Χωρικής Παραγωγής και Σχεδιασμού 20-21-22 Οκτωβρίου 2017, Κτίριο Αβέρωφ, Ε.Μ.Πολυτεχνείο, Πατησίων 42, Αθήνα Θεματική Ενότητα: ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ – ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ / ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Η κρίση του κέντρου και τα σχέδια για την Αθήνα Άλκηστις Πρέπη, αρχιτέκτων μηχανικός Msc Πολεδομία – Χωροταξία, υποψ. Διδάκτωρ ΕΜΠ, alkprepis@yahoo.fr Σύνοψη Η δυναμική επέκταση της νεοφιλελεύθερης λογικής στον αστικό σχεδιασμό συρρικνώνει τις ήδη περιορισμένες δυνατότητες πραγμάτωσης του σύγχρονου ανθρώπου ως πολιτικού υποκειμένου στις συνθήκες του καπιταλισμού. Από την παραδοχή αυτή πηγάζει και το κύριο ερευνητικό ενδιαφέρον της παρούσας εισήγησης, που είναι η αποκρυπτογράφηση των πολιτικών και κοινωνικών στοχεύσεων των σχεδίων. Μέσα από την κριτική ανάγνωση και ανάλυση Ολοκληρωμένων Σχεδίων του Δήμου για το κέντρο της Αθήνας καθώς και κοινωνικών δράσεων που σχετίζονται με το “δημόσιο” διάλογο, επιχειρούμε να διερευνήσουμε τις προτεραιότητές τους, ως ενδεικτικές των ιδεολογικών αφετηριών των σχεδίων και των τάσεων ανάπτυξης που προωθούν. Έτσι, εξετάζουμε το πώς ορίζεται και προωθείται το πρόβλημα του κέντρου, πώς επιδιώκεται η επίλυσή του από τη δημοτική αρχή, και ποια είναι τα πραγματικά όρια των προτάσεων ως προς την δυνατότητά τους να επιλύσουν το “πρόβλημα του κέντρου”. Τα αναπτυξιακά σχέδια της δημοτικής αρχής, ορίζοντας τα προβλήματα του κέντρου της πόλης στη δράση συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων (μετανάστες, πρόσφυγες, διαδηλωτές κ.λπ), προωθούν τις λύσεις μέσα από μέτρα και δράσεις –που οδηγούν στην “εκκαθάρισή” του, στην επανακατοίκησή του, στην κατ’ επίφαση συμμετοχικότητα, στην υποχώρηση δημοτικών εξουσιών, στην προβολή της αγοραίας αξίας της πόλης και της ιστορικότητάς της. Βασικά εργαλεία αναδεικνύονται ο εξευγενισμός, η ενίσχυση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας, η ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας, της επιχειρηματικότητας και της διακυβέρνησης. Τελικά, η άρση της κρίσης του κέντρου της Αθήνας φαίνεται να μην είναι στόχος αφ’ εαυτού, αλλά το μέσο για τη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος στην πόλη, το “όχημα” για την ασφαλή κερδοφορία του μεγάλου εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου. Λέξεις κλειδιά Νεοφιλελεύθερες αστικές πολιτικές | κέντρο Αθήνας | ολοκληρωμένα σχέδια | αστική ανθεκτικότητα | αστική διακυβέρνηση Στην εισήγησή μας θα ασχοληθούμε με τα σχέδια που καταρτίζει ο Δήμος Αθηναίων στην περίοδο της κρίσης που διανύουμε, προσπαθώντας να αναδείξω το πώς ορίζουν την “κρίση του κέντρου”, τι μέτρα προτείνουν για την επίλυσή της και τέλος, ποια θεωρητική και πολιτική κατεύθυνση αυτά υπηρετούν. Δεδομένου ότι όλα, ανεξαιρέτως, τα σχέδια εμφανίζονται ως τεχνοκρατικά κείμενα, χωρίς θεωρητικές αιτιολογήσεις, η αποκρυπτογράφηση του θεωρητικού και ιδεολογικού τους πλαισίου θα αποκαλύψει τις αθέατες, τις λανθάνουσες ιδεολογικές τους αφετηρίες. Η εισήγησή μας βασίζεται στην διπλωματική μας εργασία στο μεταπτυχιακό της πολεοδομίας του ΕΜΠ που παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2016. Για το λόγο αυτό η έρευνά μας σταματάει το 2016. Ως μονάδα ανάλυσης επιλέξαμε, από τον εξαιρετικά μεγάλο αριθμό σχεδίων που καταρτίζονται την περίοδο 2010-2016, τα σχέδια εκείνα που θεωρήσαμε ως πιο σημαντικά, με κριτήριο τόσο την ευρύτητα των ζητημάτων που διαπραγματεύονται όσο και τα αποτελέσματα που φαίνονται να έχουν μέχρι σήμερα, τα οποία παρουσιάζονται στον πίνακα 1. Ωστόσο, το θέμα της νεοφιλελεύθερης αστικής ανάπτυξης είναι και ευρύ και σε εξέλιξη, πράγμα που σημαίνει πως παραμένουν αρκετά ανοικτά ερωτήματα. Εμείς επιχειρήσαμε να παρουσιάσουμε μονάχα ορισμένες από τις πτυχές του ζητήματος.