Karma Uyarml Dorusal Öngörüm Kodlamas Tabanl Fsltl Konumadan Normal Konuma Elde Etme Sistemi Normally Phonated Speech Recovery from Whispers by MELP H. rem Türkmen, M. Elif Karslgil Bilgisayar Mühendislii Bölümü Yldz Teknik Üniversitesi {irem,elif}@ce.yildiz.edu.tr Özetçe Bu çalmada, fsltl konumadan, konumacnn kimlii korunacak ekilde normal konumann elde edilmesine yönelik, ses protezi gibi kullanlabilecek, Karma Uyarm Dorusal Öngörü Kodlamas (KUDÖK), temelli bir sistem tasarlanmtr. Fsltl konumadan normal konuma elde edilebilmesi için formant frekanslar ve perde balants kullanlarak perde oluturulmu, formant yaps uyarlamas yaplm ve seslilik eklenmitir. Önerilen sisteminin tasarm ve testi için 20 farkl konumacdan ses örnekleri alnmtr. Analiz aamasnda, fsltl seslerin, normal sesten akustik farkllklar incelenmi ve konuma parametrelerinde gerekli deiiklikler yaplarak, KUDÖK ile iyiletirilmi ses sentezlenmitir. Abstracts In our study, Mixed Excitation Linear Prediction (MELP) based system that reconstructs speech from whisper while preserving the individuality of a speaker's speech is developed. The proposed system can be used as speech prosthesis. To reconstruct speech from whisper, pitch generation by using the perceived pitch relationship with formant frequencies, formant and voicing modification steps were processed. To design and test the proposed system 20 speaker’s whispered speech were recorded. In the analyzing phase the acoustic differences observed between normal and whispered speech were discussed. Acoustic parameters of the whispered speech modified in order to obtain a synthetic speech that is closer to normal speech and as the last part enhanced speech is synthesized by MELP. 1. Giri Sözel iletiim, sosyal iletiimin en etkin ve efektif yollarndan biridir. Ses telleri, grtlak içinden geçen havann etkisiyle titrer ve ses çkartlmasn salar. Fslt, iddeti ve tonu, normal konumannkine göre belirgin olarak azalm, gürültülü konuma biçimidir. Bu konuma ekli günlük yaantmzda sessizlik ve gizlilik gerektiren durumlarda ve baz salk sorunlar dolaysyla kullanlmaktadr. Normal konumann aksine fsltl konumada, nefes borusu açlr, nefesle alnan hava, nefes borusuna gönderilerek ses kayna oluturulur, ses telleri çok az titreir ya da hiç titremez. Bu çalmann amac, konuma deitirme tekniklerinden faydalanlarak, fsltdan gerçek konumann elde edilmesidir. Bu sayede, normal sesin mevcut olmad durumlarda, sesli iletiimin iyiletirilmesi için kullanlabilecek bir uygulama gelitirilebilir. Fsltl konumann, normal konumadan farkllklarn inceleyen ve fsltdan normal ses elde edilmesine yönelik az sayda çalma yaplmtr. Icat ve Ilk, sürdürülebilir Türkçe fonemler için, fslt ve normal konuma arasndaki farkllklar incelemilerdir [1]. Itoh ve Takeda, fsltl konumann akustik özellikleri ve tannmas üzerine bir çalma yapmlardr [2]. Thomas [3] ile Higashikawa ve Nakai [4], fsltl sesler için alglanabilir perde deeri ve formant frekanslar balantsn incelemitir. Morris ve Clements [5], fsltnn normal sese dönütürülmesi üzerine çalmlardr. Çalmalarnda, KUDÖK ile normal ses sentezleyebilmek için, perde ve seslilik özelliklerinin alabilecei deerleri tahmin etmiler ve Çizgisel Spektrum Frekans (ÇSF) uyarlamas yapmlardr. Bu çalmada, sesin analizi ve iyiletirilmesi için KUDÖK algoritmas kullanlmtr. Gelitirilen sistemde [5]’ten farkl olarak fsltl ses için perde oluturmak üzere, sesin formant frekanslaryla perdesi arasndaki iliki kullanlmtr. Sistem, temel olarak üç admdan olumaktadr. Sisteme ait blok diyagram <ekil 1‘de görülmektedir. >lk admda fsltl ses, KUDÖK ile analiz edilir. >kinci admda, konuma sinyalinin her çerçevesi için analiz sonunda elde edilen, perde, ses borusu ve seslilik parametreleri, fsltl sesi normal sese yaknlatracak ekilde uyarlanr. Son admda ise, uyarlanm parametreler kullanlarak yeni ses sentezlenir. 8ekil 1: Fsltl Ses >yiletirme Sistemi Blok Diyagram