MARCIN MIKOŁAJCZYK Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Książnica Pedagogiczna im. A. Parczewskiego w Kaliszu ORCID 0000-0003-0397-7311 ZESZYTY KALISKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK NR 18 PIĘĆSET LAT REFORMACJI NA ZIEMI KALISKIEJ KALISZ 2018 ISSN 1426-6547 KALISKA PARAFIA EWANGELICKO-AUGSBURSKA NA ŁAMACH „ZWIASTUNA EWANGELICZNEGO” W LATACH 1863-1914 WSTĘP Bezcennym źródłem informacji na temat historii parafi ewangelicko-augsburskiej w Kaliszu jest „Zwiastun Ewangeliczny”, pierwsze czasopismo luterańskie na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, wydawane w języku polskim. Pierwszy jego numer ukazał się 15 stycznia 1863 r. Założycielem i redaktorem naczelnym był ks. Leopold Marcin Otto - drugi proboszcz parafi ewangelickiej w Warszawie. Czasopismo wychodziło nakładem warszawskiej frmy Gebethnera i Wolfa. Wydawane było jako dwutygodnik, w nakładzie 400–1000 egzemplarzy. Ks. L. M. Otto był autorem większości artykułów. Do stałych działów należały: Ze szkoły, Wiadomości kościelne, Korespondencja, Przegląd Literacki, Dary, Od wydawcy, Do czytelników. Wskutek represyjnej polityki caratu oraz konfiktu z superintendentem Juliusem Ludwigiem, ks. L. M. Otto zmuszony został do opuszczenia Warszawy. Udał się na Śląsk Cieszyński, gdzie w latach 1865-1875 podjął próbę wcielenia w życie podstawy ideologii „polskiego ewangelicyzmu” 1 . W latach 1867-1875 kontynuował tam wydawanie „Zwiastuna Ewangelicznego”. W związku z brakiem austriackiego obywatelstwa ks. Otto nie mógł ofcjalnie pełnić obowiązków redaktora, dlatego też pismo ukazywało się dalej będąc formalnie w rękach miejscowych księży i katechetów - Jana Borbisa, Antoniego Wałacha oraz ks. Arnolda Żlika. Czasopismo wychodziło wtedy jako miesięcznik. Ks. Otto opuścił Cieszyn 13 października 1875 r. i wrócił do Warszawy. Ostatni numer wydany w Cieszynie ukazał się w grudniu 1875 r. Od 31 października 1876 r. „Zwiastun Ewangeliczny” drukowany był znów w Warszawie. Tytuł wychodził regularnie do śmierci redaktora, która nastąpiła 22 września 1882 r. Wydawanie próbował kontynuować pastor Petrus Wilhelm 1 Jarosław Kłaczkow, Protestanckie wydawnictwa prasowe na ziemiach polskich w XIX i pierwszej połowie XX wieku (Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008), 11-13.