Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 12 Sayı: 64 Haziran 2019 www.sosyalarastirmalar.com Volume: 12 Issue: 64 June 2019 Issn: 1307-9581 Doi Number: http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3344 ROMA EYALETLERİNDE ADLİ UYGULAMALAR: BITHYNIA ET PONTUS ÖRNEĞİ  JUDICIAL PRACTICES IN ROMAN PROVINCES: THE CASE OF BITHYNIA ET PONTUS Kamil DOĞANCI** Öz Bithynia kralı IV. Nikomedes’in krallığını vasiyetle Roma’ya bırakmasıyla MÖ 74 yılında kurulan Bithynia Eyaleti, MÖ 64 yılında Pontos Krallığı’nın batı topraklarının eklenmesiyle Bithynia et Pontus adını aldı. Roma’nın eyaletlerdeki adli uygulamaları kapsamında Bithynia et Pontus eyaleti de conventus / dioikesis denilen mahkeme bölgelerine ayrılmıştı. Roma eyaletlerindeki adli işler valinin sorumluluğundaydı. Vali ya da görevlendirdiği bir yardımcısı her yıl conventus merkezlerini ziyaret eder ve buralardaki davalara bakardı. Bithynia et Pontus Eyaleti’ndeki adli sistem hakkındaki bilgilerimiz, Prusalı Dion Chyrsostomos’un Söylevlerine ve MS 111-113 yılları arasında eyaletin valisi olan Genç Plinius’un İmparator Traianus’a yazdığı Mektuplara dayanır. Eyalette conventus sisteminin ilk olarak ne zaman uygulandığını bilmiyoruz. Kaynaklar, eyaletteki Prusa (=Bursa), Nikomedia (=İzmit), Nikaia (=İznik), Amastris (=Amsra), Amisos (=Samsun) ve Byzantion kentlerinin en azından bir süreliğine conventus merkezi olduklarını gösterir. Conventus sistemi, eyaletlerdeki hukuki uygulamaları iyileştirmek ve herkesin adalete ulaşmasını kolaylaştırmanın yanında, valinin idari gücünün eyaletin en ücra köşelerine kadar ulaşmasını sağlamak gibi pratik amaçlara hizmet etmiştir. Bir kentin conventus merkezi olmasının; kentin prestijinin artması, davaları için başka kentlere gitmemek, dışarıdan çok sayıda insanın gelmesi ve böylece kent ekonomisinin canlanması vb. gibi birçok avantajı vardı. Davalara bakmak için tura çıkan eyalet valileri kentlerin sorunlarıyla ilgilenme ve hesaplarını kontrol etme fırsatı da bulmuşlardır. Anahtar Kelimeler: Bithynia et Pontus, conventus, dioikesis, mahkeme, Genç Plinius. Abstract When Nicomedes IV, King of Bithynia left the kingdom on his will to Rome, the Province of Bithynia, founded in 74 BC, was renamed as the Bithynia et Pontus in 64 BC with the addition of the western lands of the Pontus Kingdom. As part of Rome's judiciary practices in the provinces, the province of Bithynia et Pontus was divided into the district courts called as conventus /dioicesis. Judicial affairs in the Roman provinces were under responsibility of the governor. The governor or one of his deputy visits conventus centers every year and take care of the cases there. Our knowledge of the judicial system in the Province of Bithynia et Pontus is based on the Speeches of Dio Chrysostom of Prusa and the letters written by the governor of the province, Pliny the Younger, to the Emperor Trajan between the years 111-113 AD. We don't know when the conventus system was first applied in the province. Sources indicate that the cities of Prusa (=Bursa), Nicomedia (=Izmit), Nicaea (=Iznik), Amastris (=Amasra), Amisus (=Samsun) and Byzantium are conventus centres at least for a while. The system of the conventus served practical purposes, such as improving the legal practice in the provinces and facilitating the access to justice for all, as well as ensuring that the governor's administrative power reaches to the farthest corners of the province. The biggest advantage of being a conventus centre for a city was the increase of the prestige, being relieved from obligation of visiting other cities for trials, receiving of many visitors from other cities and thus revival of the city’s economy. The provincial governors, who went on tour to examine the cases, also had the opportunity to deal with the problems of the cities and to check their accounts. Keywords: Bithynia et Pontus, conventus, dioiceses, assize, Pliny the Younger. Giriş Antik Çağ’da Bithynia Bölgesi, coğrafi olarak Anadolu’nun kuzeybatısında stratejik bir noktada yer alıyordu. Doğusunda Paphlagonia, güneyinde Phrygia ve Galatia, batısında Mysia, kuzeyinde ise Pontos Euksinos (=Karadeniz) ile çevrelenmişti (Strab. XII.4.1; Skylaks, periplus, 92; Plin. nat. V.40, 43; Sevin, 2016, 35-6). Strabon’a göre bölge; doğuda Paphlagonialılar ve Mariadynler ve bir kısmı Epiktetonlar, kuzeyde Sangarios (=Sakarya) Irmağı’nın döküldüğü yerlerden Byzantion ve Khalkedon Denizi’nin ağzına kadar Pontos Denizi tarafından, batıda Propontis (=Marmara Denizi), güneye doğru Mysia ve Hellespontos Phrygia’sı denilen Phrygia Epiktetos ile sınırlanmıştı (Strab. XII.4.1; Plin. nat. V.142; Wesch-Klein, 2001, 251; Doğancı, 2013, 169; Işık, 2001, 7,23). Bölgedeki en önemli kentler arasında; batı sınırını oluşturan Apollonia ad Rhyndacum (=Gölyazı), Olympos Dağı eteklerinde kurulmuş olan Prusa (=Bursa), Prusias ad Mare (=Gemlik), Myrleia/Apameia (=Mudanya), Nikaia (=İznik), Nikomedia (=İzmit), Khalkedon (=Kadıköy),  Bu makale, V. INES Human and Civilization Congress from Past to Future (17-21 April 2019-Alanya) adlı uluslararası kongrede sözlü olarak sunulan bildirinin gözden geçirilmiş ve genişletilmiş halidir. ** Dr. Öğr. Üyesi, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, kamil@uludag.edu.tr