lish that the mound was constructed out of sediment with a large admixture of organic material and the presence of a stone kerb was registered. The magnetometric research argues that the form discovered in Zelgniewo may consti- tute an example of the hitherto only example known of a megalithic Kujawy-type tumulus in the Middle Noteć drain- age basin. Keywords: megalithic tumulus, Middle Noteć, magneto- metric survey JAROSŁAW ROLA, JAKUB NIEBIESZCZAŃSKI Pierwszy grobowiec megalityczny w dorzeczu środkowej Noteci — rozpoznanie magnetometryczne, analiza morfologiczno-strukturalna Abstract This article discusses the results of a non-invasive magneto- metric survey of an expected Kujawy-type megalithic tumu- lus in Zelgniewo (Piła District). In 2017, an extended trap- ezoid mound form was located by means of LIDAR imagery and a year later an archaeological verification was decided on with the aid of magnetometric survey, which showed the presence of numerous anomalies, thanks to which the anthropogenic nature of the mound was confirmed. Subse- quent verification using a geological probe allowed to estab- WSTĘP Jedną spośród najbardziej wyrazistych różnic pomię- dzy dynamicznie rozwijającą się dyscypliną naukową a znajdującą się w stagnacji jest m.in. adaptowanie no- wych metod badawczych. Pozwalają one na pozyski- wanie źródeł, które do niedawna znajdowały się poza zasięgiem. Na ich podstawie dochodzi do weryfikowa- nia lub falsyfikowania różnorodnych teorii, a w dru- gim z tych przypadków zachodzi konieczność for- mułowania kolejnych modeli wyjaśniających badaną problematykę. Bez wątpienia w ostatnich latach okres dynamicznego rozwoju przeżywa polska archeologia. W tym przypadku rewolucję przyniosło udostępnienie wyników laserowego skanowania powierzchni ziemi LiDAR — zwłaszcza dla terenów leśnych. Wśród zagad- nień, które w jego rezultacie wymagają ponownego przemyślenia znajduje się m.in. problematyka doty- cząca obrzędowości funeralnej społeczności kultury pucharów lejkowatych (KPL) w jej najbardziej spekta- kularnym — „megalitycznym” — wymiarze. Jeszcze kilka lat po 2000 roku ewidencja grobow- ców kujawskich w Polsce wydawała się kwestią zasad- niczo zamkniętą (np. spis dla północnej Polski: Wierz- bicki 2006). Sugestywne zobrazowania na mapach ujawniały strefy koncentracji megalitów, jak również wskazywały regiony ich pozbawione. Rysowane w ten sposób obrazy, zgodne z ówczesnym stanem wiedzy, poddawane były następnie różnorodnym interpreta- cjom. Jedną z nich było przekonanie o braku grobow- ców kujawskich w dorzeczu środkowej Noteci, co wią- zano z nieuczestniczeniem miejscowych społeczności KPL w transmisji idei megalitycznej. Teza ta wydawała się dość ryzykowna, tym bardziej że dolina Noteci była jedną z głównych osi komunikacji o orientacji wschód — zachód w tej części Niżu Środkowoeuropejskiego, od epoki kamienia do nowożytności włącznie, a miej- scowe społeczności czynnie uczestniczyły w dokonu- jącym się tą drogą przepływie ludzi, towarów i idei i kontrolowały go (np. Rola 2009). „Rewolucja LiDAR-owa” diametralnie zmieniła i wzbogaciła wiedzę o liczbie zachowanych w Polsce stanowisk archeologicznych o własnych formach te- renowych, w tym oczywiście także o grobowcach me- galitycznych (np. Przybył 2014; Matuszewska, Schiller 2016). Wyniki skanowania udostępniane były w ra-