Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 11 Sayı: 60 Yıl: 2018 Volume: 11 Issue: 60 Year: 2018 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2757 VEDA’Î’NİN DİVANINDAKİ BAZI DİNİ TERİM VE İMGELER * SOME RELIGIOUS TERMS AND IMAGERIES IN DIWAN OF VEDA’I Osman ASLANOĞLU * Öz Veda’î, klasik dönem şairlerindendir. 1790’da şimdi Van’a bağlı olan Müküs’te dünyaya gelmiş ve 1850’lerde vefat etmiştir. Veda’î, Müküs’te yöneticilik yapan iki emirin yanında kâtiplik yapmıştır. Bu emirlerin ilki Şeyhî Beg, ikincisi de onun vefatından sonra yerine geçen Mahmud Han’dır. Bilgin bir kâtip ve şair olduğu için Kürtçenin yanı sıra Farsça, Arapça ve Türkçeyi de bilmekteydi. Veda’î kâtiplik yaptığı dönemde Kürtçe ve Farsça şiirlerden oluşan bir divan yazmıştır. Veda’î’nin divanında 37 Kürtçe ve 69 Farsça şiir vardır. Veda’î, şiirlerinde sade bir tarz kullanmıştır. Bazı şiirlerinde hikâyelendirme ve münazara yöntemini de kullanmıştır. Şiirlerinde daha çok aşk konusu üzerinde durur. Bunu, dini konular takip eder. Dinî terim ve imgeler, bu iki bağlamdan birinde kullanılmıştır. Yakın dönemde ortaya çıkarılmış bu klasik dönem şairinin, daha iyi anlaşılması için divanındaki dinî terim ve imgeler üzerinde durulacaktır. Anahtar Kelimeler: Veda’î, Weda’î, Divan, Dinî Terimler, Klasik Şiir, Kürtçe. Abstract Veda’i is one of the poets classical period. He was born in 1790 in Mukus which is related to Van at present and died in 1850s. Veda’i has clerked near two amirs who work as an administrator in Mukus. The first of these amirs is sheikhy Beg and the second person is Mahmud khan who has substituted for him after his death. Since he was a scholar clerk and poet, , as well as Kurdish, he knew Persian, Arabic and Turkish as well. He has written a Divan consisted of kurdish and Persian poems in the period of his clerk. There are 37 Kurdish and 69 Persian poems in Veda’i’s Divan. Veda’i has used a simple style in his poems. He has also used narrative and debate methods in some of his poems. He has mostly discussed love topics in his poems. This is followed by religious topics. Religious terms and images have been used in one of these two context. This classical period which is revealed recently will be put emphasis on the religious terms and imageries in his Divan because of to be understood better of poet. Keywords: Veda’i, Weda’i, Divan, Religious Terms, Classical Poem, Kurdish. GİRİŞ Klasik dönem şairlerinden olan Veda’î’nin bazı şiirlerinden asıl adının Abdülhamit olduğu anlaşılmaktadır. Mahlası olan Veda’î’yi hemen hemen her şiirinde kullanmıştır. Şiirlerindeki ebced hesaplarından ortaya çıkan tarihlere göre Veda’î, 1790’da Van’ın bugünkü adı Bahçesaray olan Müküs ilçesinde doğmuş (Adak, 2014, 321) ve 1850’de vefat etmiştir. Osmanlıdaki emirliklerin son dönemlerinde yaşamıştır. Kendisi Müküs’ün iki Emiri olan Şeyhi Beg ve sonrasında yerine geçen Mahmud Han’ın yanında uzun yıllar kâtiplik yapmıştır(Adak, 2014, 321). Veda’înin divanı ilk olarak 2002de Almanya’da basıldı. Divanda 37 Kürtçe 69 Farsça şiir bulunmaktadır. Veda’î’nin şiirleri daha çok dini ve gazel tarzındaki şiirleridir. Bu tarz şiirlerden sonra dinî içerikli şiirler gelir. Ayrıca pek çok sosyal ve tarihî şiir de divanda yer almaktadır. Veda’î’nin dili oldukça sade ve anlaşılırdır. Şair, pek çok alanla ilgili şiirler yazmıştır. Konumuz olan dinî terimleri, bazen doğrudan dinî içerikli şiirlerde terimsel anlamıyla kullanılmış. Bu tarz şiirler genellikle yukarıda bahsettiğimiz konulardan biri üzerine yazılmıştır. Dolayısıyla bu kelimelere farklı bir anlam yüklenilmesine gerek yoktur. Ancak Veda’î’nin, tarzı açıkça dinî olmayan şiirlerde kullandığı dinî terimler, daha çok tasavvufi ve imgesel tarzda olup farklı anlamlar için kullanılmıştır. Bu terimler, divan edebiyatında aşk konulu şiirlerde geçen mazmunlar gibidir ve farklı anlamları ifade ederler. Yani Veda’î dinî terimleri ele alırken bazı şiirlerde aşk ile karşılaştırma yoluna gitmiştir. Bazen cennetteki Kevser çeşmesiyle, sevgiliye kavuşmayı kasteder (Bkz. Dêreşî, 2012, 50). Bir başka şiirde sevgilinin kırmızı şarap gibi olan renkli dudaklarını, Kevser suyunun kaynağı olarak niteler. “Benim gibi bir sarhoştan dinî konular soruyorlar” diyerek Âlim ile aşk sarhoş arasında ilişki kurar. Allah yolunda ölen * Bu makale, 7-10 Aralık 2017’de Mardin’de düzenlenen 1. Uluslararası Kültür ve Medeniyet Kongresinde sunulan bildirinin gözden geçirilmiş ve düzenlenmiş şeklidir. * Dr. Öğr. Üyesi, Dicle Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümü, Kürt Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, aslanogluosman@gmail.com