VÂVEYLÂ GAZETE/MECMUASI’NA GÖRE I. DÜNYA HARBİ’NDE KAFKAS CEPHESİ VE KAFKASLARDA GENEL DURUM (1915-1918) Musa GÜMÜŞ * Özet Osmanlı orduları I. Dünya Harbi’nde cephede savaşmak durumunda kal- mıştır. Bu cepheler; Kafkas, İran, Sina, Kanal, Suriye-Filistin, Irak, Yemen- Hicaz, Çanakkale, Makedonya, Galiçya ve Romanya’dır. Osmanlı Devleti’nin en önemli cephelerinde biri Kafkas Cephesi’dir. Bu cephe, 1 Kasım 1914 ta- rihinde Rusların Türk sınırlarını geçmesi ile başlamıştır. Türk ordusu özellikle Sarıkamış Harekâtı’nda hem kış şartları hem de cephe savaşları nedeniyle bü- yük kayıplar vermişler ve başarısız olmuştur. Sarıkamış Harekâtı’nın başarısız olması Doğu Anadolu’nun kapılarını Ruslara açmıştır. Ruslar harekâta karşı 13 Ocak 1916 yılında karşı taarruz başlatmış ve üstün bir askeri kuvvete sahip olmalarının verdiğin avantajla 16 Şubat 1916’da Erzurum, 3 Mart’ta Bitlis ve Muş, 18 Nisan’da Trabzon, 24 Temmuz’da Erzincan’ı işgal etmişlerdir. Bu işgaller birçok trajediyi de beraberinde getirmiştir. Binlerce sivil ve asker esir durumuna düşmüştür. Bunun yanında Ruslarla birlikte hareket eden Ermeniler başta Van olmak üzere binlerce Müslümanı katletmişler ve tarifsiz acıların yaşanmasına neden olmuşlardır. Buralardaki Rus işgalleri geçici olmuştur, zira Rusya’da ihtilal söz konusu olmuş ve Ruslar I. Dünya Savaşı’ndan çekil- mişlerdir. 3 Mart 1918 tarihinde Brest Litovsk Anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşmayla Ruslar 1877 sınırlarına dönmeyi kabul etmiştir. Böylelikle Doğu Anadolu’da Rus işgalleri sona ermiştir. Rusya’da ihtilal çıkması Osmanlı Devleti açısından tam bir kurtuluş olmuştur. Bize ise bu bildirimizde I. Dünya Harbi’nde Kafkas Cephesi’ni Vâveylâ Gazetesi etrafında işleyeceğiz. Vâveylâ Gazetesi kamplarda çıkarılan en uzun ömürlü gazetelerden birisidir ve top- lamda 101 sayı olarak yayınlanmıştır. Gazete haftada bir gün rika el yazısı * Yrd.Doç.Dr., Adnan Menderes Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü.