Panslawizm – wczoraj, dzi, jutro Idea słowiaska jako narzdzie działalnoci patriotycznej… 67 Irena Biliska Studium Europy Wschodniej Uniwersytet Warszawski Idea słowiaska jako narzdzie działalnoci patriotycznej (exemplum słowackiego poety romantycznego Andreja Sládkoviča) The idea of Slavic as a tool for patriotic activities (Exemplum slovak romantic poet Andrej Sládkoviča) Abstrakt: Andrej Sládkovič – najwybitniejszy twórca słowackiego romantyzmu. Artykuł prezentuje rozwój idei słowianofilskiej w jego twórczoci. Znaczenie poezji A. Sládkoviča dla rozwoju słowackiej literatury zarówno romantycznej i póniejszej. Ten twórca jako jedyny potrafił oprzeć si naciskom ideologicznym i z niezwykł sił wyraał swoje romantyczne „ja”. Nie bywał kojarzony jedynie z tematyk słowiask. Słowa kluczowe: Andrej Sládkovič, romatyzm, pamslawizm Abstract: Andrej Sládkovič – the most prominent creator of Slovak romanticism. The paper presents the development of Slavophile ideas in his work. The importance of poetry A. Sládkoviča for the develop- ment of Slovak literature, both romantic and later. The creator as the only one able to resist the ideological pressures and the extraordinary power expressed his romantic “I”. Nis not only frequented associated with the subject of Slavic. Keywords: Andrej Sládkovič, Romanticism, Pan-slavism Rozwój słowianofilstwa w słowackiej ideologii narodowej pierwszej połowy XIX w. był nierozerwalnie zwizany ze słowackim odrodzeniem narodowym i z two- rzonymi wówczas podstawami tosamoci zbiorowej Słowaków. Kluczow rol w kreowaniu słowackiej wersji idei słowiaskiej odegrały koncepcje Johanna Gottfrieda Herdera, zwłaszcza te bezporednio zwizane z problematyk słowiask, wyłoone w IV rozdziale dzieła Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschen (Myli o filozofii dziejów) 1 , które stały si niewyczerpanym ródłem inspiracji dla Jána Kollára 2 pisarza, kaznodziei, myliciela i twórcy projektu wzajemnoci słowiaskiej. Według czeskiego historyka V. Černego, J. Kollár „wyrastał z Herdera, mylał Herderem, oddychał Herderem“ 3 . Dziki pracy Kollára ber die literarische Wechselseitigkeit zwischen den verschiedenen Stämmen und Mundarten der slawischen Nation (O literackiej wzajemnoci midzy rónymi szczepami i narzeczami narodu słowiaskiego, 1837) oraz poematowi Slávy dcera (Córa 1 J. G. Herder, Myli z filozofii dziejów, Ksiga XVI, rozdz. 4 Ludy słowiaskie, [w:] idem: Wybór pism , Wrocław 1987, s. 489-494 . 2 Vide: R.B. Pinsent, „Slávy Herder “, [w:] Ján Kollár a slovanská vzájomnos. Geneza nacionalizmu v strednej Európe, red. T. Ivantyšynová, Bratislava 2006, s. 11-24. 3 V. Černý, Vývoj a zločiny panslavizmu, Praha 1995, s. 12-13.