ISSN: 1309 4173 (Online) 1309 - 4688 (Print) Volume 5 Issue 1, p. 113-127, January 2013 H i s t o r y S t u d i e s Volume 5 Issue 1 Ocak/January 2013 Osmanlıların Sanayi Çağına Adım Atışına Denizcilikten Bir Örnek: Buharlı Gemiye Geçişte Başlıca Parametreler (1828-1856)* A Maritime Example of the Ottoman Transition to the Industrial Age: Main Parameters of the Transition to Steamship (1828-1856) Dr. Levent Düzcü Milli Eğitim Bakanlığı Öz: Osmanlıların sanayi çağıyla tanışması buharlı gemiler vasıtasıyla olmuştur. Öncelikle vapur satın alarak buharlı çağa giriş yapan Osmanlılar, ardından buna ait alt yapı için imalathaneler kurmuş, Tersane-i Âmire’de vapur inşasına başlamıştır. Bu süreçte bir şeyin açıkça farkına varılmıştır: Makine ve buna ait teknik ekipmanlar nasıl temin edilecektir? Bunların imali başlangıçta Osmanlılar için mümkün değildir. Bundan dolayı müttefiki İngiltere’ye yakınlaşan Osmanlılar, bu ülkeden yeni vapurlar satın alarak gemi teknolojisindeki yeni gelişmeleri yakından takip etmek istemiştir. Bunun da sonucu olarak İstanbul’a aynı ülkeden mühendis/çarkçı ve kaptan gibi uzman personel getirilmiş ve yine aynı ülkeye uzman ve öğrenci gönderilerek teknoloji transferi kalıcı hale getirilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Buharlı Gemi, Gemi İnşa, Sanayi Çağı Abstract: This article examines the Ottoman Empire’s transition to the industrial age through steamships. The Ottomans initially purchased steamships from Britain but later they decided to build steamships in the Ottoman shipyards despite the lack of technical equipment. In order to pursue the goal to build their own ships, the Ottomans brought engineers and captains from Britain and sent experts and students to the same country for training. Key Words: Ottoman Empire, Steamship, Shipbuilding, Industrial Age Giriş Dünyada Buharlı Gemiye Geçiş Buharlı gemi, Sanayi İnkılâbı terminolojisine ait bir ifadedir. Bu açıdan buharlı gemiler, Sanayi İnkılabı’ndan ayrı, bağımsız bir olgu değil, bilakis onun bir sonucudur. İnsan gücüne dayalı üretimin yerini düzenli, hızlı ve seri üretimin alması diye tanımlanabilecek olan Sanayi İnkılâbı, 18.yüzyılın ikinci yarısında İngiltere’de ortaya çıkmıştır. Bu inkılâbın sembolü olan buharlı makineler önce kömür yataklarında, ardından da değirmen ve diğer fabrikalarda kullanılmıştır. 1 Makinenin gemilerde kullanılması ise 19. yüzyılın başına rastlamıştır. Şüphesiz *Bu makale Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde, Prof. Dr. Hale Şıvgın nezaretinde yapılan “Yelkenliden Buharlıya Geçişte Osmanlı Denizciliği 1825-1855” adlı doktora tezinden türetilmiştir. 1 Peter Padfield, Maritime Power, The Overlook Press, Woodstock & New York, 2006, s.369; Eric Hobsbawn, The Age of Revulation 1789-1848, Abacus, London, 1962, s.42-43.