DEVLET ve ASİ 18. YÜZYIL ORTALARINDA OSMANLI DİYARBEKİRİ’NDE EŞKIYALIK Ercan GÜMÜŞ ilâhiyât Ercan GÜMÜŞ 381 DEVLET ve ASİ ilâhiyât ISBN 978-605-69750-8 Bu kitap, Diyarbekir eyaletine ait 1740-1762 yılları arasına tarihlenen iki adet Ahkam Defteri’nden eşkıyalığı içeren çok sayıda belgenin tematik kullanımıyla hazırlanmış bir yerel tarih çalışmasıdır. Çalışmanın amacı, eşkıyalığı makulleştirmek veya hayat bulduğu anomik ve kaotik şartları sempatik hale getirmek değildir. Tersine düzeni kendinden yana “zor hakkı” denilen kaba güçle yeni baştan tanımlama gayretinin ruh halini anlamaya çalış- maktır. Taşrada rekabet halindeki yerel güçler, kimi zaman rakip- lerini bertaraf etmek üzere merkez nezdinde eşkıyalık ithamını bir manivelaya dönüştürmüştü. İnceleme döne- minde taşradaki güç dağılımının yol açtığı ve yeniden aşiretlileşmekle sonuçlanan tahakküm şeklinin arşivlere şekavet biçiminde yansımasına değinilmiştir. Nihayet yerel güçlerin taşrada kurduğu ve geliştirdiği ilişkilere yönelmiş bu çalışmada, söz konusu merkez temsilcilerinin kendi sistematiğini nasıl oluşturduğu, anılan durumun çevredeki görünümü ve bunun merkezden nasıl okundu- ğu tartışılmıştır.