19 Modernleşme, Protestanlaşma ve Selefîleşme Kur’ân ve Sünnet Söylemi, Fıkıh Usûlü ve İçtihat: Modern Nassçılığın Doğuşuna İlişkin bir İzah Denemesi Mürteza Bedir Prof. Dr., İstanbul Üniversitesi. Fıkıh Teşekkül Tarihini Yeniden Düşünmek: Sünnet/Amel ve Yürürlükteki Kural İslamî hükümlerin teşekkülü meselesi, modern zamanlarda tarih boyunca olduğundan farklı bir okumaya konu olmaktadır. İslamî hükümlerin teşek- külü meselesine tarihsel ve teorik olmak üzere iki açıdan bakılabilir. Modern dönemde ortaya çıkan farklı okuma, bu iki bakış açısı tam olarak ayırt edilme- diği için bir kafa karışıklığına yol açmış görünüyor. Hükümlerin teşrî tarihine yakından bakıldığında Hz. Peygamber hayatta iken her bir hükmün teşek- külü ile ilgili nübüvvet ânıyla sınırlı bir tarihsel süreç bilinmektedir. Mesela namazın beş vakit olarak meşru kılınması, İsra-Miraç yılında vukû bulmuş, önce dört rekâtlı farzlar ikişer ikişer kılınırken hicretten sonra öğlen, ikindi ve yatsı farzları dörder rekâta dönmüştür. Miraç hadisesinden önce de na- maz mevcut idi ve sabah ve akşamları eda edilmekteydi. 1 Peygamberimizin Muharrem orucunu tuttuğu ve ashabına da emrettiği bilinmektedir; yine her ayın üç günü oruç tuttuğu da rivayet edilmektedir. Ramazan orucu ise Me- dine döneminin başında meşru kılınmıştır. 2 Yasaklarda da aynı tedrici süreç gözlemlenmektedir; mesela içki yasağı önce kerih görülen bir şey olarak ifade edilirken, ardından sarhoşken namaza yaklaşılmaması yasağı gelmiş ve niha- 1 Kamil Yaşaroğlu, “Namaz”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 2006), 32: 350. 2 Kamil Yaşaroğlu, “Muharrem”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayın- ları, 2006), 31: 5.