Filip Lubiński Jacek Mainardi Święta praca, święty odpoczynek. Ekonomia pracy w myśli biblijnej 1 Wstęp Jak kontrowersyjne nie byłyby metody badawcze wykorzystane przez Jeremy’ego Rifkina w jego opublikowanej w 1995 roku książce, rozpoczęła ona ważną i trwającą po dziś dzień dyskusję na temat przyszłości gospodarki 2 . Koniec pracy obfituje w przykłady pozwalające zrozumieć globalne i lokalne implikacje postępu technologicznego na ekonomiczną aktywność, i co za tym idzie – na nasze życie. Rifkin zwraca uwagę na zasadniczą przemianę, która dokonała się w relacjach między człowiekiem a maszyną oraz między pracą a dostępem do środków utrzymania i czasem wolnym. Gdy kolejne lata przyniosły raporty międzynarodowych organizacji, które potwierdzały przewidywania Rifkina (chodzi między innymi o rosnące w skali globalnej bezrobocie i o automatyzację starych sektorów gospodarki przy jednoczesnym braku tworzenia nowych) 3 , przed ekonomistami i innymi przedstawicielami nauk społecznych stanęło trudne zadanie. Musieli oni znaleźć odpowiedź na pytanie: jak oparta na koncepcjach wynagrodzenia za pracę i dążenia do pełnego zatrudnienia wolnorynkowa demokracja liberalna może poradzić sobie z wypieraniem przez technologię coraz większych mas ludzkich z rynku pracy 4 ? Nim osiągnięto choćby wstępne porozumienie w sprawie któregokolwiek z proponowanych rozwiązań, XXI wiek przyniósł następny, pozostający w związku z wcześniejszym, problem. Ekonomiści z wielu stron świata, z Guyem Standingiem na czele, zaczęli zwracać uwagę na wzrostową tendencję zatrudnienia na elastycznych i niepewnych warunkach – tak zwaną „prekaryzację pracy”. W swoich kolejnych książkach St anding 1 Tekst jest przejrzaną i poprawioną wersją artykułu, który ukazał się w 36. numerze Magazynu Kontakt. 2 J. Rifkin, „Koniec pracy”, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2001. 3 International Labour Organization, „World employment and social outlook: trends 2016”, International Labour Office, Geneva 2016. 4 http://www.ilo.org/global/research/global-reports/weso/2016/WCMS_443480/lang--en/index.htm (ostatni wgląd: 30.07.2019)