Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2017 143 Artykuł oryginalny/Original article DOI: https://doi.org/10.5114/nan.2017.74143 Streszczenie Wstęp: Wraz z wiekiem obniża się poziom funkcjonowa- nia poznawczego, co może mieć negatywne konsekwen- cje dla samodzielności i aktywności osoby starszej oraz jej samooceny. Dlatego przedmiot zainteresowania badaczy od lat stanowi efektywność różnego rodzaju interwen- cji usprawniających funkcje poznawcze osób starszych. Obecnie nowe możliwości w zakresie oddziaływań psycho- logicznych stwarza technologia wirtualnej rzeczywistości. Może ona znaleźć zastosowanie także w treningach kogni- tywnych, podnosząc ich efektywność i atrakcyjność. Cel pracy: Dokonanie oceny użyteczności gry symula- cyjnej GRADYS z elementami wirtualnej rzeczywistości wśród osób po 60. roku życia bez zaburzeń otępiennych (minimalny wynik MMSE: 27 pkt). Materiał i metody: W badaniach wzięło udział 75 osób w wieku od 60 do 88 lat, które przez cztery tygodnie uczestniczyły w ośmiu sesjach treningu funkcji poznaw- czych z wykorzystaniem oprogramowania GRADYS. Cykl treningowy był poprzedzony i zakończony oceną funkcji poznawczych w zakresie pamięci, uwagi, funkcji językowych i funkcji wzrokowo-przestrzennych. Wyniki: Wyniki badań wskazują na zachodzenie wśród badanych progresu w zakresie wykonania trenowanych zadań. Ponadto odnotowano poprawę wyników w pomia- rze po zakończeniu treningu w porównaniu z pomiarem przed jego rozpoczęciem dla pamięci operacyjnej, uwagi, funkcji wykonawczych i szybkości psychomotorycznej, fluencji słownej, analizy i syntezy wzrokowej oraz zdolno- ści abstrakcyjnej konceptualizacji materiału wzrokowego. Nie zaobserwowano natomiast poprawy zakresu pamięci bezpośredniej. Uzyskane wyniki wspierają tezę o warto- ści gry z elementami wirtualnej rzeczywistości jako na- rzędzia prowadzenia treningu funkcji poznawczych dla osób starszych. Jednocześnie zastosowany plan badawczy nieuwzględniający grupy kontrolnej stanowi ograniczenie badań i sugeruje ostrożną interpretację wyników. Słowa kluczowe: trening kognitywny, poznawcze sta- rzenie, wirtualna rzeczywistość. Abstract Introduction: The level of cognitive function decreas- es with age, which can have negative consequences for the autonomy and activity of the older adults and their self-assessment. Therefore, the interest of researchers for many years is the effectiveness of various types of interventions that improve the cognition. Nowadays, new possibilities in the field of psychological interac- tions are provided by virtual reality technology. It can also be used in cognitive trainings to improve their ef- fectiveness and attractiveness. Aim of the study: Evaluate the usefulness of the GRADYS simulation game with elements of virtual reality among people over 60 years of age without de- mentia (the minimum MMSE score: 27). Material and methods: The study involved 75 people aged 60 to 88 who for four weeks participated in eight cognitive training sessions using GRADYS software. The training cycle was preceded and completed by as- sessment of cognitive functions in terms of memory, attention, verbal and visuospatial functions. Results: The results indicate the progress in the trained tasks and improvement in the cognitive meas- ures of memory, attention, executive functions and psychomotor speed, verbal fluency, visual analysis and synthesis, and the ability of abstract visualization of visual material. However, there was no improvement in the immediate memory span. The obtained results support the thesis of value of the game with elements of virtual reality as a tool for cog- nitive training in older adults. At the same time, the study plan without the control group is a limitation and suggests a careful interpretation of the results. Key words: cognitive training, cognitive aging, vir- tual reality. Efektywność zastosowania oprogramowania GRADYS – treningu poznawczego z elementami wirtualnej rzeczywistości – u osób po 60. roku życia bez zaburzeń funkcji poznawczych Efectiveness of GRADYS – a cognitive training with elements of virtual reality, in adults older than 60 and without cognitive impairment Ludmiła Zając-Lamparska, Paweł Izdebski, Monika Wiłkość-Dębczyńska Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2017; 12, 4: 143–151 Autor do korespondencji: dr Ludmiła Zając-Lamparska Instytut Psychologii Uniwersytet Kazimierza Wielkiego ul. Stafa 1, 85-867 Bydgoszcz tel.: +48 52 37 08 403 faks: 52 37 08 401 e-mail: l.lamparska@gmail.com