bilimname XXXIX, 2019/3, 187-219 Geliş Tarihi: 15.03.2019, Kabul Tarihi: 18.11.2019, Yayın Tarihi: 23.12.2019 doi: http://dx.doi.org/10.28949/bilimname.540624 EBÜ’L-BEREKÂT EL-BAĞDÂDÎ VE İBN SÎNÂ BAĞLAMINDA NEFİSLERİN BİREYSELLEŞMESİ * Ömer Ali YILDIRIM a Öz Aristoteles De Anima (Nefs Üzerine) adlı eserinde nefsi bitkisel, hayvani ve insani olarak üç türe ayırır. Bu tasnif aynıyla İslam dünyasına aktarılmış ve orada da bu tasnife sadık kalınmıştır. Bununla birlikte nefse dair ortaya konulan teoriler Aristoteles’in teorisinden oldukça farklılaşmıştır. Bu teori, İslam Felsefesi içerisinde sadece zenginleştirilmekle kalmayıp hem felsefe ve kelam hem de tasavvufi düşüncede bilgi, nübüvvet ve ahiret gibi konuların işlenmesinde vaz geçilmez bir müracaat noktası haline gelmiştir. İbn Sînâ, nefis konusuna kendinden önceki Müslüman Meşşâîlerden çok daha fazla bir önem verdi. O, nefislerin ilk var olduklarında bireysel bir mahiyete sahip olduklarını kabul etmemiş; aksine nefislerin ilk aşamada bitkisel, hayvani veya insani olmak üzere türsel bir mahiyete sahip olduklarını benimsemiştir. Ancak bu durumda nefislerin bireysel kimliklerini nasıl kazandıkları bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada nefislerin bireysel kimliklerini nasıl kazandıkları sorusunu hem İbn Sînâ’nın hem de ondan ciddi ölçüde farklılaşan Ebü’l-Berekât el-Bağdâdî’nin görüşleri doğrultusunda inceleyeme çalıştım. İbn Sînâ’nın nefislerin türsel mahiyet bakımından ortaklığını kabul ederken Ebü’l-Berekât’ın bunu reddetmesinin neden ve sonuçları üzerinde durdum. Ayrıca her iki filozofun teorisinde nefislerin bireyselleşmesine etki eden faktörlerin neler olduğu burada üzerinde durulan diğer bir konu oldu. Anahtar kelimeler: İslam Felsefesi, nefis, bireyselleşme, İbn Sînâ, Ebû Berekât el-Bağdâdî    * Bu çalışma, “İslam Düşüncesinde Nefislerin Bireyselleşmesi Problemi” başlığıyla VI. Uluslararası Çin’den Adriyatik’e Sosyal Bilimler Kongresi’nde (29-31 Mart 2018, Ankara) tebliğ olarak sunulmuş olup çalışmanın bu hali ilgili tebliğin kapsam, dil ve ulaşılan sonuçlar bakımından geliştirilmiş halidir. a Doç. Dr., Selçuk Üniversitesi, yildirimomerali@gmail.com