59 İRAN-PAKİSTAN İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL GÜVENLİK Doğacan BAŞARAN * Betül KARAGÖZ YERDELEN ** Özet Uluslararası İlişkiler disiplinindeki güvenlik temalı çalışmalarda sıklıkla İran’ın Ortadoğu’daki faaliyetlerini incelenmektedir. Zira İran’ın Şii yayılmacılığına dayanan dış politika anlayışı, pek çok Ortadoğu ülkesi tarafından kendilerinin güvenliğine yönelik tehdit olarak algılanmaktadır. Ancak İran, yalnızca Ortadoğu’da değil; Güney Asya’da rejim ihracı politikaları uygulamaktadır. İran’ın mezhepçi faaliyetleri nedeniyle güvenlik sorunu algılayan devletlerden bir tanesi de komşusu olan Pakistan’dır. Pakistan-İran ilişkilerinde İran’ın uyguladığı Şiileştirme faaliyetleri İslamabad’ın tehdit algılamasına yol açarken; Tahran da Belucistan Sorunu nedeniyle Pakistan’dan tehdit algıladığını zaman zaman dile getirmektedir. Dahası Pakistan’ın Amerika Birleşik Devletleri ve Suudi Arabistan gibi devletlerle olan ilişkileri de İran’ın güvenlik endişelerini arttırmaktadır. Üstelik bu endişeler, Çabahar ve Gwadar limanları üzerinden jeopolitik ve jeoekonomik bir rekabetin yaşanmasını da tetiklemektedir. Bu bildiride de İran-Pakistan ilişkileri bölgesel güvenlik çerçevesinde incelenmektedir. Anahtar Sözcükler: İran, Pakistan, Güvenlik, Belucistan, Güney Asya Giriş İran, Soğuk Savaş sırasında Batı ile iyi ilişkilere sahip olması nedeniyle Batı yanlısı kadrolar tarafından yönetilen Pakistan ile de olumlu ilişkiler tesis etmiştir. Bahsi geçen dönemde iki ülke, Bağdat Paktı ve Merkezi Antlaşma Teşkilatı (CENTO) gibi oluşumlarda yer almıştır. 6 Ancak Pakistan’ı ilk tanıyan ülke olan İran’da, 7 1979 yılında gerçekleşen İslam Devrimi, Tahran’ın Batı Dünyası’ndan kopmasına neden olmuş ve bu durum, Tahran’ın * Doktor Adayı, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, e-mail: basarandogacan@gmail.com ** Prof. Dr., Giresun Üniversitesi İİBF Öğretim Üyesi, e-mail: drbetulkaragozyerdelen@gmail.com 6 Edward Wastnidge, “Iran andPakıstan-It’sComplicated”, International Policy Digest, 03.03.2014, https://intpolicydigest.org/2014/03/03/iran-and-pakistan-it-s-complicated/, (Erişim Tarihi: 29.10.2019). 7 YasmeenAftab Ali, “Relations: Iran andPakıstan”, PakıstanToday, 20.06.2018, https://www.pakistantoday.com.pk/2016/06/20/relations-iran-and-pakistan/, (Erişim Tarihi: 30.10.2019).