104 TOPLUM VE BİLİM 149 • 2019 Evrensel muhakeme vs. emperyal müdahale: “Adaletin tecellisi” namına Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne coup d’etat Ozan Değer* Özet: Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) savcısının, Statü’nün kendisine tanıdığı re’sen icra yetkisi (propruo motu) uyarınca, taraf devlet Afganistan’daki uluslararası suçları soruşturmak için harekete geçeceğini ve soruşturma kapsamındaki suç isnatla- rının ABD askerî personelini ve CIA mensuplarını da kapsayacağını ilan etmesiyle in- san haklarına dayalı uluslararası adalet mefhumu hedefe yerleştirilmiştir. Savcının, –kimi özel şartlara bağlı olarak– soruşturma başlatabilmesi için katettiği yol boyun- ca önüne aşılması güç engeller çıkaran, sürecin gitgide ciddileşmesiyle açıklamaları- nı, ültimatomlarını ve tehditlerini artıran ABD, mahkemenin dosyayı düşürmesi için düşmanca bir tutum sergileyip sistematik bir saldırganlık politikası izlemiştir. Bağım- sız ve tarafsız bir uluslararası yargı mefhumuna cepheden karşı olduğunu her fırsat- ta dillendiren ABD, egemenliğinin üzerinde muhakemeye dayalı herhangi bir otori- te tanımadığını vurgulayarak UCM’yi “yok edilmesi gereken bir eşkıya kurum” ola- rak nitelendirip uluslararası adalet sistemine hukukdışılık (outlawry) atfetmiştir. Sta- tü uyarınca savcının re’sen icra yetkiyle donatılmasının kimi adli filtrelere tabi oldu- ğu göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu filtrelerin hayata geçirilmesi için sü- reci âdeta bir “darbe mekaniği”ne dönüştüren ABD, uyguladığı baskı, şantaj ve şid- det ile mahkemenin Afganistan’da bir soruşturma başlatmasını tüm dünyanın şahitli- ğinde engellemiştir. Bu mütecaviz ve agresif tutum, uluslararası yargıya açık ve doğ- rudan bir müdahaledir: Evrensel muhakemeye yönelik bir coup d’etat olarak mah- kûm edilmesi gereken bu süreç ve karar momenti, emperyal egemenliğin, uluslarara- sı insan hakları hukukuna ve cezasızlıkla mücadeleye doğrulttuğu bir imha silahı ola- rak tarihe geçmelidir. Anahtar sözcükler: Uluslararası Ceza Mahkemesi, savcı, re’sen icra yetkisi (propruo motu), Afganistan’ın “durum”u, coup d’etat imperial. (*) Dr., İnsan Hakları Okulu. Çalışmanın araştırma ve yazım sürecinde değerli görüşlerini benimle paylaşan Prof. Dr. Mithat Sancar’a, Dr. Boran Ali Mercan’a, Ar. Gör. Işıl Kurnaz’a ve lisansüstü çalışmalarını sürdüren Mülkiye’den öğrencim Zehra Yıldız’a teşekkürü borç bilirim.