VI. ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KONGRESİ VI. INTERNATIONAL STRATEGIC RESEARCH CONGRESS 25 – 29 Ekim/October 2019 – Antalya/Türkiye 538 IMF POLİTİKALARI’NIN GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER ÜZERİNDEKİ BAŞARISI(Z)LIKLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Uğur ÇİÇEK 1 Semanur COŞKUN 2 Özet II. Dünya Savaşı sonrasında, yeni dünya için politik ve iktisadi sistemlerde devrim niteliğinde köklü bir yeni sistem kurulmuştur. Uluslararası Para Fonu (IMF)’nun kuruluş gayesi, ülkelerin borç ödemelerini dengelemek şartı ile giderl erini ve beklentilerini karşılamak maksadıyla kurulmuş olan bir yapıdır. 1944 senesinde Uluslararası Para Siteminin genel çerçevesini oluşturan Bret ton Woods anlaşması gereğince kurulmuş olan Uluslararası Para Fonu, gelişme yolunda olan ülkeler açısında mühim bir finansman kaynağı olmaktadır. IMF, öncelikli olarak ödemeler dengesinde karşılaşılan açıkları finanse etme misyonunu görev olarak üstlenmektedir. Ayrıca mali krize girmiş olan ülkelere kısa vadeli borç imkanı da temin etmektedir. IMF’ye Türkiye’ni n de dahil olduğu 180’den fazla üye olan ülke bulunmaktadır. Dünya genelinde gelişme yolunda olan ülkelerin hepsi IMF’ye, ödemeler bilanço açığını gidermek ve ülkesine ek kaynak sağlamak amaçlı başvurmuşlardır. Türkiye IMF’ye üyeliğinden sonra sık sık devalüasyonlara başvurmuştur. IMF’nin tavsiyeleri yönünde bir kısım iktisadi politikalar uygulamıştır. Bunlar sıkı ve maliye politikaları kapsamında uygulanan istikrar sağlayıcı programlardır. Ancak Türkiye, borç probleminin çözüme kavuşturulması yönünde IMF ile stand-by anlaşması imzalayarak uygulamakta olduğu istikrar programlarında istenilen hedefi sağlamamıştır. Fakat krizlerden sıyrılmak ve kaynak temini yönünden IMF ile mutabakattan başka seçeneğimiz bulunmamaktadır. Bu çalışmada ise, IMF politikalarının gelişmekte olan ülkelerdeki başarılı ve başarısız etkileri ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: IMF, İktisadi Politikalar, Ödemeler Bilançosu Jel Kodları :E02, E05, H5 1.Giriş 1929 Ekonomik buhranı ve ardından gerçekleşen II. Dünya Savaşı sonrasında ülkeler ciddi ekonomik problemler yaşamıştır. Ekonomik sorunlara çözüm bulmak amacıyla 1944’de BrettonWood’ta toplantı düzenlenmiştir. Uluslararası Para Sisteminin genel çerçevesini belirleyen BrettonWoods anlaşması gereğince kurulmuş olan Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu (IMF), ülkeler için mühim bir finansman kaynağı olmuştur. Özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler, karşılaştıkları makro ekonomik problemlere ya da darboğazlara çözüm aramak için sıklıkla Dünya Bankasına ve IMF’ye başvurdukları saptanmaktadır. Söz konusu iki kuruluş arasında IMF’nin mühim yeri vardır. IMF özellikle ülkelerin ödemeler dengesinde karşılaşmış oldukları açıkları finanse etme görevini üstlenirken aynı anlaşma esnasında kurulmuş olan Dünya Bankası ise savaş sonrası ülkelerin kalkınmalarına ve yeniden yapılanmalarına yardımcı olacak kaynakları temin etmeyi amaçlamıştı (Yenal, 2009; s4). IMF kurumu, uluslararası konumundan ve öneminden dolayı hakkında birçok akademik araştırma yapılmıştır. Araştırmalar ağırlıklı olarak, IMF’nin dünya ekonomisine ve ülkeler üzerindeki etkisine yönelik yapılmıştır. IMF vermiş olduğu kaynaklar açısından en önemli kurum olması nedeniyle, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülke yöneticilerinin gelişmiş ülke olma hedefine ulaşmaları için yeterli bir kaynak olmuştur. Fakat IMF imkanlarının kullanılması ülkelerin bireysel ve makro seviyedeki zenginliklerini ne yönde etkilediği konusunda henüz bir görüş birliği oluşmadığı saptanmaktadır. Söz konusu belirsizliği bili msel yönden belli seviyede açıklığa kavuşturmak için çalışılacaktır. Çalışmamızda ilk olarak Uluslararası Para Sistemi, IMF ve istikrar politikalarının tanımı yapılıp içerikleri hakkında bilgi verilecektir. Ardından, literatürde daha önce yapılmış olan çalışmal ardan toplanan veriler ile 44 tane gelişmekte olan ülkelerin analizi tablo halinde sunulacaktır. Son olarak, verilerdeki bulgulara göre elde ettiğimiz sonuca yer verilecektir. 2. Uluslararası Para Sistemi Uluslararası Para Sistemi, farklı ülkelerdeki iktisadi birimlerin birbirileriyle alakalı ödemelerini yapmalarını temin eden işlemler bütünüdür. Uluslararası Para Sistemi, ülkeler arasında mevcut ödeme ilişkilerini ve döviz kurlarını düzenleyen norm, kurum ve anlaşmaların oluşturmuş olduğu bir bütündür. Sistem ticari ilişkilerde yaşanan belirlisizlik, likidite, güven ve denkleştirme problemlerini ortadan kaldırmakta ve çok taraflı bir ödemeler sisteminin geliştirilmesine etkin bir kredi mekanizması oluşturmaktadır. Ticari ilişkilerde kullanılacak para birimi problemi, para arzını kimin yapacağının seçilmesi problemi ve diğer para birimleri ile olan değişim oranının saptanması probleminin temel sebebi çeşitli para sistemleri bulunmasıdır. Bu problemlerin çözüme kavuşturabilmesi için etkin güvenilir ve ortak bir değişim aracının geliştirilmesi gerekmektedir (Uğurbaş, 2010: s10). 1 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, ugurcicek@mehmetakif.edu.tr 2 Hitit Üniversitesi, coskunsemanur.55@gmail.com