15 • Uluslararası Sanad Kongresi Bildiri Kitabı _____________________________________________________________________________ BAĞLAMA’ DA TRANSPOZE İCRA SIRASINDA 24 TON EŞİT TAMPERAMAN (24-TET) SİSTEMİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ Alper BÖREKCİ * , Zeki NACAKCI  Özet 24- Ton Eşit Tamperaman (TET) özellikle 18. yüzyıldan sonra Arap ve İran müzik dünyası başta olmak üzere çeşitli toplumların müziklerinde kullanılan ve bir oktavın 50 sent değerinde 24 eşit aralığa bölündüğü(24√2 = 50) bir sistemdir. Bu sistem, aynı zamanda tonal müzikte kullanılan 12-TET ve Türk Halk Müziğinde kullanılan 17’li perde sistemini de içerisinde barındırmaktadır. Günümüz bağlamalarında kullanılan 17’li perde sistemi, geleneksel halk müziğinin duyumsal olarak aktarımının iyi bir aracı olsa da, sistemin birbirine eşit olmayan aralıklardan oluşması transpoze icra zorluklarının yanısıra evrensel çalgılarla yapılan toplu icralarda aynı seslerin farklı frekanslarda duyumu gibi olumsuzlukları da beraberinde getirme ktedir. Bu bakış açısından hareketle araştırmanın amacı, bağlamanın transpoze icrasında 24-TET sisteminin kullanılabilirliğinin sınamasıdır. Bu çerçevede, bağlama perde düzeni için önerilen 24-TET sisteminin, geleneksel ve evrensel düzeyde transpoze icrasına yönelik öneri ve saptamalarda bulunması araştırmayı önemli kılmaktadır. Araştırma kapsamında, öncelikle önerilen ve kullanılmakta olan sistemler karşılaştırılmış birbiri arasında mevcut olan farklara ve eksikliklere dikkat çekilmiştir. Etkililik sınaması, yarım tondan küçük mikrotonal aralıklar içeren Uşşak cinsi üzerinde yapılmıştır. Kullanılan bu cinsin çeşitli tonlarda transpoze icra açısından kullanımının uygunluğu sınanmıştır. Bunun yanında bilgisayar destekli ölçümler yardımıyla önceden hazırlanmış ses kayıtları üzerinden ölçümler yapılarak her iki sistemde de makamsal dizilerin icra edilebilme dereceleri ölçülmüş sonuçlar grafikler halinde sunulmuştur. Sonuç olarak, bağlamada transpoze icra için 17 perdeli sistemin yetersiz olduğu, bunun yerine birbirine eşit aralıklardan oluşan 24- TET sistemin kullanılmasının icrada olumlu etkiler sağladığı görülmüştür. Ayrıca, önerilen 24-TET sisteminin, tek bir akort düzeni içerisinde tüm yarım tonlarda transpoze icra imkânı sunması ve evrensel çalgılarla yapılan toplu icralarda perde duyumlarındaki ses birlikteliğini sağlaması bakımından, bağlama icrasına yeni bir boyut getireceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Saz Düzenleri, Perde Sistemi, 24-Ton Eşit Tamperaman, Transpoze İcra * Arş. Gör., Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Türk Müziği Devlet Konservatuvarı, Türk Müziği ASD, aborekci@mehmetakif.edu.tr  Prof. Dr., Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Müzik Eğitimi ABD, znacakci@mehmetakif.edu.tr